Beloften van 20 mld gulden voor pensioenen, mijnbouw en opbouw Tsjetsjenië; Verkiezingen maken Jeltsin vrijgevig

MOSKOU, 31 JAN. Terwijl premier Tsjernomyrdin in Washington verzekert dat het economische beleid van de Russische regering ongewijzigd blijft, tekent president Jeltsin in Moskou het ene na het andere decreet dat de tot nu toe gevolgde koers doorkruist. De president heeft de de Russen de afgelopen dagen voor zo'n twintig miljard gulden aan beloften gedaan.

“Toen het parlement de begroting behandelde en de pensioenen en sociale uitgaven wilde verhogen, beschuldigde de regering ons ervan de inflatie aan te wakkeren. Maar nu de campagne voor de presidentverkiezingen begint, is ineens alles mogelijk”, reageerde Oksana Dmitrijeva, lid van de parlementscommissie voor begrotingszaken. Analist Aleksandr Konovalov sprak van “populistische maatregelen in verkiezingstijd”.

De beuzen voor studenten gaan per 1 april met 20 procent omhoog. De gepensioneerden krijgen er vanaf 1 februari 25 gulden per maand bij. Aan de ondersteuning van de mijnbouw wordt dit jaar 3,5 miljard gulden extra besteed. De economie van Tsjetsjenië zal met zeven miljard gulden op de been worden geholpen. Bijna elke avond maken de televisiejournaals een nieuwe steunmaatregel van Jeltsin bekend.

De president kondigt zijn besluiten steeds zelf aan - in een toespraak voor studenten, in 'ontmoetingen met het publiek', in een stimulerend praatje tot regionale bestuurders - en steeds met de televisiecamera's erbij. De rode draad in Jeltsins woorden bij deze gelegenheden is dat hij, de president, persoonlijk ingrijpt nu anderen, de regering en ambtenaren, fouten hebben gemaakt.

Afgelopen vrijdag kondigde Jeltsin zelfs de oprichting aan van een 'presidentieel fonds', dat altijd genoeg geld zou bevatten om iedereen in Rusland één maand salaris te betalen. “Het geld is er”, zei de president gisteren in een toelichting. “Het is uitsluitend te wijten aan desorganisatie en aan het gebrek aan efficiëntie bij sommige ambtenaren dat de mensen niet op tijd worden betaald.”

Wáár het geld dan is, zei de president niet. Van het bedrag voor de wederopbouw van Tsjetsjenië komt 1,6 miljard gulden uit 'internationale kredieten', onthulde hij. De eigen staf van het Kremlin zal bij wijze van bezuiniging van 2.100 ambtenaren worden ingekrompen tot 1.500. Maar voor de rest zijn Jeltsins decreten instructies aan de betrokken overheidsinstellingen zonder verdere toelichting.

“De discipline moet worden hersteld”, onderstreepte de president gisteren. Hij voegde eraan toe dat overheidsinstellingen, inclusief het ministerie van financiën en de Centrale Bank, “verantwoordelijk moeten worden gehouden voor het uitvoeren van de instructies over het tijdig uitbetalen” van salarissen en uitkeringen.

Het niet op tijd uitbetalen door de overheid van salarissen en uitkeringen is een groot probleeem in Rusland. Het staatscomité voor de statistiek maakte maandag bekend dat de achterstand vorig jaar is opgelopen tot 13.400.000.000.000 roebel (4,5 miljard gulden), een bedrag dat de doorgaans relatief bedaagde krant Izvestija in zijn volle breedte op de voorpagina zette onder een vette kop: 'Het loon moet worden betaald!'

De achterstand bij de betalingen wordt in Rusland niet alleen in verband gebracht met de 'desorganisatie' die de president noemde, maar ook met het strenge financiële beleid dat door de regering Tsjernomyrdin wordt gevoerd. De regering probeert met steun van het IMF de inflatie onder controle te krijgen en heeft zichzelf bij wet verboden extra bankbiljetten te laten drukken als daar geen dekking voor is. De inflatie is inderdaad gedaald tot het laagste punt sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie: 3,2 procent per maand in december.

Maar een deel van het onderwijzend personeel is gisteren voor drie dagen in staking gegaan omdat het al langer dan twee maanden geen loon had ontvangen. De mijnwerkers hebben aangekondigd om dezelfde reden donderdag het werk neer te leggen. En bij de parlementsverkiezingen van vorige maand verloren de partijen die met het huidige economische beleid worden geassocieerd en wonnen de communisten en nationalisten.

Analisten waarschuwden gisteren dat het doorvoeren van Jeltsins beloften de inflatie kunnen aanwakkeren en het succes van het tot nu toe gevolgde strenge financiële beleid ongedaan kan maken. Maar in Rusland verstrijken voordat extra in omloop gebracht geld zich 'vertaalt' in een stijgende inflatie ongeveer vier maanden. Nadelige effecten van maatregelen die nu worden aangekondigd en in de periode maart-april eventueel worden uitgevoerd, doen zich waarschijnlijk pas voelen in de zomer, na de presidentsverkiezingen.

De aankondigingen van Jeltsin volgen op het ontslag, eerder deze maand, van de hervormingsgezinde vice-premier Anatoli Tsjoebais. De in eigen land weinig populaire Tsjoebais werd verantwoordelijk gesteld voor de achterstand bij de salarisbetalingen. Hij is vervangen door Vladimir Kadannikov, voormalig directeur van de Lada-fabriek. De dagelijkse leiding van de privatisering, Tsjoebais' belangrijkste project, is in handen gegeven van Aleksandr Kazakov, een voormalig medewerker van Tsjoebais die naar verluidt eerder met ruzie was weggegaan. Kazakov kondigde afgelopen weekeinde aan dat de verkoop van staatsbedrijven zal worden vertraagd. Privatisering, in het buitenland vaak gezien als kern van de economische hervormingen, wordt door een groot deel van de Russische bevolking geïdentificeerd met diefstal.