START II

HET IS GEEN SYMPTOOM van een nieuwe Koude Oorlog, maar de terugkeer van de atoombom in het internationale vocabulaire toont toch een waterscheiding. De tijd van het geloof in de automatische piloot, aankoersend op een nieuwe wereldorde, is geleidelijk aan overgegaan in de erkenning dat er nog heel wat stuurmanskunst nodig is om al te zware slippartijen te voorkomen. Zoals president Chirac gisteren na de zesde Franse kernproef nog eens de gelegenheid aangreep om te onderstrepen dat zijn kernwapen de Franse kindertjes veiligheid en de wereld vrede brengt.

Chirac is niet de enige die een nationale veiligheidsverzekering in stand wil houden naast de internationale verdragen, afspraken en organisaties gericht op het uitbannen van het oorlogsrisico. In de Russische Doema is twijfel uitgesproken over de opportuniteit van een ratificatie van het zogenoemde START II-verdrag. Dit verdrag werd begin 1993 getekend door de regeringen van de Verenigde Staten en de Russische Federatie. Vorige week ratificeerde de Amerikaanse Senaat de overeenkomst. In de Doema valt nu de eis te horen dat de NAVO eerst maar eens moet afzien van haar plannen tot uitbreiding in oostelijke richting alvorens er van een Russische ratificatie van START-II sprake kan zijn.

HET IS EEN OPEN vraag of een dergelijke ultimatieve koppeling de verhoudingen tussen Oost en West zal gaan bepalen. President Jeltsin heeft het besluit van de Senaat geprezen en toegezegd dat aan Russische kant de aanvaardingsprocedure van het verdrag tegen midden april zal zijn afgerond wanneer president Clinton en andere Westerse leiders naar Moskou komen om over uitstaande nucleaire vraagstukken te spreken. Maar de oprispingen in de Doema geven toch aan dat een meer nationalistische koers de belangstelling van vele nieuw gekozen leden ter rechter en ter linker zijde heeft.

START, wederzijdse vermindering van strategische wapens beogend, is een initiatief uit het Reagan-tijdperk. Het was de keerzijde van Star Wars, een programma dat moest voorzien in een zo waterdichte verdediging van Amerikaans grondgebied dat de offensieve kernwapens van de Sovjet-Unie waardeloos zouden worden.

Hoewel Amerika en Rusland allang geen wederzijdse afschrikking meer nastreven, zijn de nucleaire arsenalen aan beide zijden nog steeds goed gevuld. START II voorziet niet alleen in een halvering van de aantallen kernkoppen, maar ook in de afschaffing van alle intercontinentale raketten die met meer dan een kernkop kunnen worden uitgerust en die dankzij hun vermogen een verrassingsaanval uit te voeren golden als de voornaamste bedreiging van het machtsevenwicht.

IN DE GEGEVEN omstandigheden heeft wapenbeheersing vooral een economische betekenis. Weliswaar is de liquidatie van de 'overkill' aan kernwapens een kostbare en voor het milieu een risicovolle aangelegenheid, maar het aanhouden en onderhouden ervan is duurder en gevaarlijker. Bovendien heeft wederzijdse ratificatie van START II als vertrouwenwekkende maatregel politiek een symbolische betekenis.

Indien de Doema werkelijk zou weigeren zijn goedkeuring te hechten aan dat verdrag zou dat een averechtse uitwerking hebben. Maar dat op zichzelf zou voor de NAVO geen reden mogen zijn om haar uitbreidingsplannen op te geven. START II is evenwichtig in zichzelf en dient het belang van beide mogendheden, zo niet van de wereld als geheel. Met het verbinden van nieuwe voorwaarden aan goedkeuring ervan zou de Doema de geloofwaardigheid aantasten van de Russische Federatie als betrouwbare onderhandelingspartner, met alle negatieve gevolgen van dien.

De uitbreiding van de NAVO dient intussen op haar eigen merites te worden beoordeeld.