Prostituées vallen weer in de handen van pooiers

Sinds 1 januari wordt in de meeste gemeenten nieuw beleid gevoerd tegen illegale prostituées. Doel is het uitbannen van vrouwenhandel. Het omgekeerde is het resultaat: meer dan ooit komen vrouwen in de greep van souteneurs en handelaren.

ALKMAAR, 30 JAN. Als hongerige wolven lopen de mannen door de kou. Veel keuze hebben ze niet vanavond. De stuurse Surinaamse op nummer drie. Of anders die oude Hollandse in haar veren kimono, daar op zeventien. Al jaren is zij de nog enige echte Nederlandse hoer op de Alkmaarse Achterdam.

“Ik ben verbijsterd hoe snel het gaat”, zegt Hanka terwijl ze de hoek om loopt en prompt tegen een paar dolende klanten opbotst. Ze doet veldwerk in een gezondheidsproject van de Europese Unie met buitenlandse prostituées in verschillende Nederlandse steden. Alkmaar is een voorbeeldstad in het project, vertelt Hanka. Vrouwen konden er relatief veilig werken, ook dankzij de medewerking van de raamexploitanten. Pooiers en handelaren werden geweerd. En Hanka kon er openlijk een vertrouwensband met de vrouwen opbouwen.

Vanavond zit geen van 'haar' vrouwen achter de ramen. Overal bordjes: 'kamer te huur'. Zodra ze Hanka ziet begint Olga te zwaaien. Een bloot mager lijfje onder een blonde bos haar. Haar benen zijn in kniehoge laarzen gestoken. Zij werkt dus nog wel. De ramen naast haar zijn verduisterd. Rillend doet Olga de deur open: “Kom binnen, vlug, we moeten praten.”

In het keukentje achter de peeskamers is een geïmproviseerde bijeenkomst. Twee vrouwen uit de Oekraïne en eentje uit Rusland hangen zwijgend tegen de formica muur. Ook Huib is er. De man die voor de raamexploitanten de kamerhuur ophaalt. “We zijn godbetert tot een verlengstuk van de politie gepromoveerd”, zegt hij terwijl hij zijn mobiele telefoontje inklapt. “Kijk nou die meiden. Ze zijn doodsbang.”

Zoals in de meeste grote gemeenten mogen seksexploitanten ook in Alkmaar sinds 1 januari geen kamers meer verhuren aan buitenlandse prostituées zonder verblijfsvergunning. De politie heeft de raamexploitanten verplicht aan elke prostituée haar paspoort vragen. Als de exploitant een 'redelijk vermoeden' heeft dat de vrouw illegaal in Nederland is, moet hij haar aangeven bij de vreemdelingenpolitie. De vrouw wordt het land uitgezet. En de exploitant krijgt een boete, als bij controle toch blijkt dat hij aan illegalen heeft verhuurd.

Organisaties die zich met prostitutie bezig houden, protesteren heftig tegen de nieuwe maatregelen. In Amsterdam, waar meer dan tachtig procent van de prostititie door buitenlandse vrouwen wordt bedreven, moeten exploitanten sinds 1 januari in het bezit zijn van een zogeheten 'gedoogvergunning' van de gemeente. Seksexploitanten kunnen zo'n vergunning alleen krijgen als ze niet verhuren aan buitenlandse vrouwen en mannen. Volgens Theo Beuzink, pastor van de Spaanstalige parochie in de hoofdstad heeft de maatregel tot grote onrust geleid onder de honderden Latijns-Amerikaanse prostituées in de stad. “Dit beleid gaat er van uit dat er straks geen illegalen meer zijn. Dat is dus een illusie. De armen zullen altijd wegen vinden om hier te zijn.”

Ook de Stichting tegen Vrouwenhandel is kwaad. “De vrouwen worden onder water geduwd. En je bereikt precies wat je niet wil”, zegt Marjan Wijers van de Stichting. In veel grote steden zijn de laatste jaren prostitutieteams opgericht die proberen een zodanige vertrouwensband op te bouwen dat vrouwen aangifte doen van handel. Nu drijft diezelfde politie de vrouwen op de vlucht. “Niemand lijkt te zien dat die twee niet samengaan”, zegt Wijers.

Licia Brussa is het eens met de protesten tegen de maatregelen. Sinds 1993 coördineert ze het gezondheidsproject voor migrantenprostituées van de Europese Unie, TAMPEP. Volgens Brussa is de migrantenprostitutie in Europa “honderd procent internationaal”. Beleid in het ene land heeft onmiddellijk gevolgen voor het andere. Zo zijn vrijwel alle Nigeriaanse prostituées in Nederland afkomstig uit Turijn, waar vorig jaar grote schoonmaakacties plaatsvonden. “En zodra er gejaagd wordt, slaat ook de georganiseerde misdaad toe.” In Hamburg, zo contateerde TAMPEP, waar migrantenvrouwen in de traditionele hoerenbuurt steeds meer worden geweerd, is de illegale markt drie keer zo groot geworden als de officiële. Brussa: “Die vrouwen zitten nu op geheime adressen, in appartementen die bovendien allemaal in handen zijn van de Russische mafia. Niemand kan hen meer bereiken.”

In Alkmaar heerst angst. Bezorgd informeert Hanka naar het lot van de vrouwen. Waar is Sylvia gebleven, vraagt ze. En Tanja? De Oekraïensen vertellen dat Sylvia in Dordrecht zit. Ondergedoken bij een Joegoslavisch 'vriendje'. Ook Tanja zit bij een pooier. De meeste vrouwen zijn verdwenen. Sommigen zijn naar België, anderen spoorloos. “Dit is precies waar ik zo bang voor was”, verzucht Hanka.

Maanden, soms jaren is ze vertrouwenspersoon van deze vrouwen geweest. Ze heeft gezien hoe ze zich langzaam losvochten uit de handen van pooiers en vrouwenhandelaren. Negen vrouwen in Alkmaar hebben het uiteindelijk aangedurfd een aanklacht in te dienen tegen hun handelaar.

Nu worden de vrouwen door diezelfde politie opgejaagd. En terug naar huis wil niemand. “Ik ga liever dood dan terug naar Kiev”, zegt Natasja zacht. Ook zij diende een klacht in. Maar trok die weer in toen bleek dat de handelaar haar familie in de Oekraïne bedreigde. Ze betaalde de handelaar en kocht zich vrij. Mocht ze zich ooit weer in haar geboortestad vertonen dan weet ze: de handelaar zal haar opnieuw grijpen.

Een iets ander verhaal is dat van Sylvia. Acht maanden lang werd ze geslagen en mishandeld door Sergej, de Oekraïense handelaar die haar naar Nederland haalde. Met medewerking van de exploitanten van de Achterdam - “we hebben hem er gewoon uitgeramd” - maakte Sylvia zich los van haar pooier. Sergej ging terug naar Kiev. En de bedreigingen kwamen: betaal, of anders vertellen we je familie dat je de hoer in het Westen speelt. Sergej bleek te beschikken over foto's. Maar Sylvia besloot de aanklacht toch door te zetten, en betaalde niet. Sergej toonde de foto's aan haar moeder. “Dat moment was heel moeilijk voor haar”, vertelt Hanka nu. Toch was het Sylvia gelukt zich vrij te maken. Ze verdiende redelijk, spaarde voor zichzelf, en al sinds een jaar werkte ze zelfstandig.

Nog geen dag na de aankondiging van het nieuwe politiebeleid in Alkmaar, werden Sylvia en andere vrouwen weer benaderd door pooiers. Op de Achterdam ging het gerucht dat Sylvia geld moest afstaan en werd gechanteerd door een Joegoslaaf die in het handelaarscircuit van Sergej zit. De hele sfeer in de straat veranderde. Plotseling werden er weer vrouwen mishandeld. En op 9 december viel de eerste dode.

“Genoeg geluld dames”, onderbreekt Huib de gesprekken in het keukentje. “Vertel eens. Wat gaan jullie nu doen?” Olga komt weer in haar 'werkkleding' binnentrippelen. Op een avond als deze, met al die mannen buiten, kan ze het toch niet laten om nog snel even wat mee te pikken. Bang is ze wel. Maar het is nog maar voor twee dagen. “Ik ga naar Duitsland om te trouwen”, zegt ze blozend en slaat haar ogen neer. “Gefeliciteerd”, roept Huib. “Toch zeker niet met die etter van een Iraniër?” Olga protesteert zacht en zegt hij heel veel van haar houdt. “Ik geloof er geen ene moer van”, zegt Huib als ze weer weg is om de laatste restjes van haar bruidsschat te verdienen.

Behalve Olga blijkt die avond toch ook Natasja aan het werk gegaan. Een fee in een witte beha achter de ijsbloemen. De dildo fier op de vensterbank. Hanka loopt nog even binnen. Uit de radio dreunende house. Plotseling begint Natasja te praten, frunnikend aan het handdoekje onder haar dijen. Meer en meer verhalen komen naar buiten. Hoe ze een bandje van haar handelaar ontving met de stem van haar kind in Kiev: “Mamma betaal alsjeblieft, anders snijen ze me aan stukken.” Tranen trekken strepen door haar make-up. Ze heeft betaald, en nu wil ze haar kind. Ze wil hem weghalen uit dat land. Maar hoe moet ze dat doen zonder paspoort? Vanaf het moment dat ze naar Nederland kwam heeft de handelaar het ingenomen en al haar pogingen het terug te krijgen zijn tot nu toe vergeefs geweest. Met een ruk trekt ze het gordijn dicht, tegen de zoveelste ongeduldige man voor het glas. Natasja bijt op haar nagels. “Weten jullie soms hoe ik aan een vals paspoort kan komen?”

Ter bescherming van hun privacy zijn de namen van de prostituées gefingeerd.

    • Marjon van Royen