G.C. BERKOUWER (1903 - 1996); Gereformeerd leraar

Eind vorige week is in Voorhout de gereformeerde theoloog dr. G.C. Berkouwer overleden. Berkouwer werd 92 jaar oud. Als hoogleraar in de dogmatiek bij de theologische faculteit van de Vrije Universiteit in Amsterdam genoot hij grote bekendheid, ook internationaal. Zo werd Berkouwer in de jaren zestig door de rooms-katholieke kerk uitgenodigd om in Rome waarnemer te zijn bij het Tweede Vaticaans Concilie dat de katholieke kerk 'bij de tijd' moest brengen.

H.M. Kuitert, een van Berkouwers bekendste leerlingen, noemt het de grote verdienste van zijn leermeester dat hij de “deur van de gereformeerde theologie heeft opengezet” en de gereformeerden van hun benardheid heeft bevrijd. Berkouwer heeft volgens Kuitert het “fijne invoelingsvermogen” gehad dat “theologische fijnslijperij zo langzamerhand niet meer ter zake was”.

Berkouwer was van 1927 tot 1940 gereformeerd predikant te Oudehorne en later in Amsterdam (Watergraafsmeer). In oktober 1940 werd hij buitengewoon hoogleraar, in de theologie aan de - toen nog voluit gereformeerde - Vrije Universiteit, vijf jaar later werd hij daar gewoon hoogleraar. In 1944, toen Berkouwer voorzitter van de gereformeerde synode was, werd de Kampense theoloog K. Schilder geschorst en afgezet omdat hij de binding aan de gereformeerde doopleer niet langer kon erkennen. Schilders afzetting leidde tot een kerkscheuring en het ontstaan van de gereformeerde kerken (vrijgemaakt). Berkouwer zei ruim veertig jaar nadien dat hij zich nog vaak afvroeg hoe de gereformeerden midden in de oorlog zo verdeeld konden raken over dogmatische verschillen. Hij zei zich mede schuldig te voelen voor het conflict. Zijn spijtbetuiging leidde ertoe dat de gereformeerde synode zich opnieuw met de kwestie bezighield. Dat resulteerde in 1988 in een schuldverklaring.

Als dogmaticus stond Berkouwer in de lijn van gereformeerde theologen als A. Kuyper en H. Bavinck. Hij speelde een belangrijke rol bij de toetreding van de Gereformeerde Kerken tot de Wereldraad van Kerken in 1968, twintig jaar nadat die in Amsterdam was opgericht. In een lange reeks monografieën (de 'mosgroene deeltjes') bood Berkouwer een uitvoerige uiteenzetting van de protestants-christelijke dogmatiek terwijl hij ook veel aandacht besteedde aan de katholieke theologie.