Zakcinema is blik vanaf de achtbaan

ROTTERDAM, 29 JAN. Tachtig mensen zaten er in de zaal, twintig minder dan eigenlijk nodig was. Maar de Weense filmmaker Gustav Deutsch, aanwezig op het Film Festival Rotterdam om zijn Taschenkino ('zakcinema') te demonstreren, liet zich niet ontmoedigen; met strenge hand hergroepeerde hij het publiek, nadat hij eerst uitgebreid de principes achter zijn project uit de doeken had gedaan. Het belangrijkste, zei hij, is dat we goed samenwerken.

De Taschenkino is Deutsch' hommage aan 100 jaar cinema. Honderd bioscoopbezoekers krijgen van hem een kleine filmviewer met daarin een loop, een repeterend filmpje. Om de halve minuut geeft iedereen zijn viewer door aan zijn buurman of buurvrouw, totdat na een uur alle loops door ieders handen zijn gegaan. Een verhaal vertellen de 8mm-filmpjes niet, maar Deutsch heeft ze wel onderverdeeld in tien categorieën, variërend van 'sport' en 'muziek' tot 'transport' en 'rituele handelingen'. Daarnaast zijn alle honderd filmpjes een uitwerking van de drie thema's die volgens Deutsch aan de basis staan van de cinematografie: ritme, herhaling en beweging.

Als het zaallicht uitgaat en de op batterijen werkende viewers worden aangezet, klinkt overal het snorrende geluid van een oude projector, onderbroken door gegiechel en gepraat. Bij het doorgeven vertellen de mensen elkaar wat ze gezien hebben, of liever wat ze dènken gezien te hebben, want de ogen raken ondanks het vooraf uitgedeelde ooglapje vermoeid, en niet alle filmpjes zijn even duidelijk: “Dit is een blik vanaf de achtbaan.” “Hier zie je iemands voeten van bovenaf “Is dit de nacht?” “Nee, dit is een bliksemflits, maar je moet er wel even op wachten.”

Iedere 27 seconden klinkt een signaal en begint een metronoom te tikken: binnen negen seconden moet de viewer bij de volgende zijn. Het is een ijzeren ritme dat niet iedereen een heel uur volhoudt. Zes bezoekers vertrekken halverwege, hun buren achterlatend met in elke hand een viewer. De achterblijvers hebben een gezellige avond, maar zijn ook niet voortdurend geboeid; een meisje gaapt onbedaarlijk en roept uit dat 'het soms wel heel saai is hoor.' Als de metronoom voor de laatste keer tikt, begint de zaal te juichen; het is moeilijk te zeggen of het applaus voor Deutsch is, of opluchting dat het experiment voorbij is.

In zijn toelichting vooraf had Deutsch verteld dat hij op het idee voor de Taschenkino kwam toen hij van een vriend een mini-viewer kreeg met vier pornografische loops erin. Iemand merkt op dat hij meer van dat soort filmpjes had willen zien. Mijn buurvrouw rechts is ook teleurgesteld: zij had fragmenten uit bekende films verwacht. Zoiets zou inderdaad amusanter zijn geweest. Stel je voor, een uur lang beroemde momenten uit de filmgeschiedenis, van de rijdende trein van de Lumières tot Travolta's dansje in Pulp Fiction, van het scheermes van Buñuel tot de pussy flash van Paul Verhoeven. Voor zo'n Taschenkino neem je zelfs je tranende ogen voor lief.

    • Pieter Steinz