Vlaamse toekomst

JOS LIEFRINK (red.): Hersens op z'n Vlaams. Bekende Vlamingen over het Vlaanderen van morgen

189 blz., geïll., Icarus 1995, ƒ 32,90

De Vlaams-nationale partij de Volksunie werd onlangs veertig en deed zichzelf een boek cadeau. Vijftig min of meer Bekende Vlamingen (BV's) werd gevraagd hun visie te geven op de toekomst van het steeds zelfstandiger wordend Vlaanderen. Selectiecriterium voor de redactie was dat de BV's niet tot de Volksunie behoorden. Een gedurfd criterium, waarmee partijvleierij is vermeden. Tegelijkertijd is het een bewijs dat in Vlaanderen de ontzuiling vordert, zoals Hugo Camps bij de presentatie van het boek onderstreepte. Tien jaar geleden zou het ondenkbaar zijn geweest dat auteurs, variërend van een socioloog van de Vrije Universiteit Brussel tot de hoofdredacteur van de oorspronkelijk socialistische krant De Morgen zonder voorbehoud een bijdrage voor de Volksunie schrijven.

De Volksunie werd vier decennia geleden opgericht met als doel de Belgische staat te hervormen tot een federatie. De partij, die de nadruk legt op de verdediging van de Vlaamse belangen, brak in 1965 door. De afgelopen vier jaar is het aantal stemmen echter drastisch gedaald. Bij de verkiezingen van mei vorig jaar behaalde de Volksunie ternauwernood de zichzelf opgelegde minimumgrens van 300.000 kiezers. Het ideaal van de partij, Vlaamse autonomie, is grotendeels door de werkelijkheid voorbijgestreefd. België is sinds 1993 een federale staat, bestaande uit de gewesten Vlaanderen, Wallonië, en Brussel. De Volksunie zit sinds vorig jaar niet eens meer in de Vlaamse regering. Maar de partij ziet voor zichzelf nog wel een rol weggelegd: het aanwakkeren van het publieke debat over de toekomst van Vlaanderen.

Hersens op z'n Vlaams moet een aanzet vormen voor een dergelijke discussie. De vijftig bijdragen weerspiegelen een dwarsdoorsnede van de Vlaamse samenleving, met thema's van vrouwenemancipatie tot de hormonenmafia en van de relatie tussen ouderen en jongeren, tot de verhouding tussen kerk en staat. Zachte zelfspot klinkt door in het gedicht van zanger Willem Vermandere. Hij bejubelt zijn 'sjoemelland', zijn 'Carpetland', zijn 'kust-ne-keer-mijn-klotenland' en 'ondanks alles liefste land'.

Cabaretier Geert Hoste, roept zichzelf uit tot koning van Vlaanderen. Immers, “een komiek als koning, is dat niet eigenlijk een logische ontwikkeling in een land dat Tijl Uilenspiegel heeft voortgebracht”. Hoste beschrijft treffend de contradictie van het Vlaams nationalisme. “We hebben jarenlang lopen rondbazuinen dat België eigenlijk niet bestaat, en volgens de grondwet is Vlaanderen daar nu een deel van... het lijkt wel de onbevlekte ontvangenis.”

Kreetjes

Het meest polemische artikel is geschreven door de hoogleraar geschiedenis Eric Defoort, die stelt dat progressief Vlaanderen niet met zijn identiteit kan omgaan. Progressieve Vlaamse intellectuelen denken volgens Defoort in 'kreetjes'. Zij hebben het nationalisme taboe verklaard en het kreetje waarmee ze gegarandeerd hun status van progressieve intelectuelen voor enige tijd zeker stellen, legt een directe verbinding tussen de Vlaamse natie en de oorlog in het voormalig Joegoslavië. Defoort citeert met instemming de Nederlandse hoogleraar sociale filosofie Jos de Beus, die vindt dat het debat over de natie niet alleen gevoerd moet worden door racisten of ultraconservatieven. Als “sociaal-democraat en Vlaams nationalist” hoopt Defoort dat De Beus school zal maken.

Hersens op z'n Vlaams eindigt met een oproep aan de lezer om reacties te geven. Maar deze aanzet tot interactiviteit is niet echt geslaagd, erkent een medewerker van de Volksunie. Slechts enkele lezers maakten hun mening kenbaar aan het partijsecretariaat. Het is dan ook lastig te reageren op een boek met vijftig zo verschillende bijdragen. Dat neemt niet weg dat Hersens op z'n Vlaams een verhelderend tijdsbeeld vormt van de maatschappelijke discussies in Vlaanderen, dat zeker ook voor 'Hollanders' interessant is, omdat het tegelijkertijd de gelijkenis en de verschillen tussen de Vlaamse en de Nederlandse samenleving belicht.