Strategie Republikeinen VS breekt hun op

WASHINGTON, 27 JAN. De stoottroepen van de Republikeinse revolutie hebben deze week een gevoelige nederlaag geleden. Hun leider Newt Gingrich moest toegeven dat de hoeksteen van het Republikeinse programma - terugdringing van het begrotingstekort in zeven jaar - dit jaar politiek niet meer haalbaar is. Door een tactische terugtrekking nu hoopt Gingrich de ambitieuze hervormingsplannen te redden waarmee de Republikeinen eind 1994 de meerderheid wonnen in beide huizen van het Congres.

Het doel van de 'Republikeinse revolutie', zoals Gingrich zijn wetgevingsprogramma graag noemt, is veel ingrijpender dan alleen het in evenwicht brengen van de begroting. De Republikeinen staan een drastische beperking van de omvang en de macht van de federale overheid voor. Door bezuinigingen, maar ook door overdracht van fondsen en invloed van Washington aan de deelstaten, willen ze dat bereiken. Een evenwichtige begroting is een belangrijk onderdeel van het soort overheid dat de Republikeinen aan hun kiezers hebben beloofd, maar niet meer dan een onderdeel.

In de loop van het afgelopen jaar echter maakten de Republikeinen, vooral de nieuwgekozen leden van het Huis van Afgevaardigden, van de volledige terugdringing van het begrotingstekort steeds meer de toetsteen van hun programma. Het werd een geloofsartikel. Met minder dan een begroting die binnen zeven jaar op orde was, zouden ze in geen geval genoegen nemen.

Opiniepeilingen leken te bevestigen dat er onder de Amerikaanse bevolking grote steun bestond voor die opstelling. Nog vorige maand riep een lid van het Huis van Afgevaardigden wat overmoedig: “We zullen nooit, nooit, nooit door de knieën gaan.” Als de president niet met hun begrotingsplannen instemde, zouden ze desnoods de financiering van het overheidsapparaat opschorten. Die strategie is hun opgebroken.

De president zei dat hij best bereid was de begroting in zeven jaar kloppend te maken, maar de kern van de Republikeinse budget - beperking van de groei van het stelsel van ziektekostenverzekering en hervorming van de bijstand - accepteerde hij niet. En zo kwam het de afgelopen maanden twee keer tot een sluiting van overheidsdiensten, die in de publieke opinie veel ergernis en woede opriep.

Hoewel de Republikeinen aanvankelijk stoïcijns bleven toen opiniepeilingen aangaven dat zij de schuld kregen van al het ongemak, hebben ze dat niet volgehouden. Dit jaar is een verkiezingsjaar: niet alleen wordt in november een nieuwe president gekozen (of de huidige herkozen), ook wordt er gestemd over een derde van de Senaatszetels en alle zetels in het Huis van Afgevaardigden. De president slaagde er steeds beter in zich in de media af te schilderen als de beschermer de Amerikaanse verzorgingsstaat. En dat telt, in een land waar meer dan de helft van alle gezinnen een of andere uitkering geniet.

De veto's die Clinton uitsprak over de Republikeinse wetsvoorstellen deden zijn reputatie alleen maar goed. En dat de Republikeinse plannen naast fikse bezuinigingen, ook een belastingverlichting bevatten gaf de Democraten de kans hun tegenstanders af te schilderen als kille saneerders die het sociale vangnet wilden afbreken om een “belastingverlaging voor de rijken” te betalen.

Door de impasse over de begroting dreigde dit Congres, dat een historische wending teweeg had zullen brengen in de Amerikaanse politiek, volledig vast te lopen. De voor november bedachte Republikeinse verkiezingsleus Woord gegeven, woord gehouden zouden ze wel kunnen vergeten. Niet omdat het Huis zijn eigen voornemens niet had uitgevoerd, maar domweg omdat de president dwars lag.

Het moet een schrikbeeld zijn geweest voor Newt Gingrich, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en de inspirator van de Republikeinen: zijn enorme verkiezingsoverwinning van 1994 uiteindelijk nauwelijks beloond te zien met wetgeving van betekenis. Om dat te voorkomen heeft hij deze week zijn verlies alvast geaccepteerd. Als het niet in één grote sprong kan, dan moet het maar stapje voor stapje, verklaarde hij. De hervorming van de sociale zekerheid wordt opgeschoven tot na de verkiezingen. De komende weken gaan het Witte Huis en het Congres proberen het eens te worden over “een aanbetaling” op een evenwichtige begroting. Donderdag stemde het Huis en gisteravond de Senaat in met financiering van vrijwel alle overheidsdiensten, waarmee een derde sluiting werd afgewend.

Onder de Republikeinen heerst nu verslagenheid. Dat president Clinton de politieke handigheid zou hebben hun het initiatief uit handen te nemen, hadden ze nooit gedacht. Maar dinsdagavond, toen de president zijn State of the Union hield, toonde hij zich een great communicator in de beste traditie van Ronald Reagan. Hij verklaarde zich bekeerd tot een groot aantal Republikeinse thema's, waaronder een kleine overheid, kondigde en passant toch een aantal kostbare overheidsprogramma's aan, en charmeerde blijkens opiniepeilingen een groot deel van de televisiekijkers.

De Republikeinen kunnen zich troosten met de gedachte dat hun boodschap - the era of big government is over - nu kennelijk door de president is overgenomen. Maar dat ze zo hun twijfels hebben aan zijn bereidheid om die uitspraak ook na te komen, is begrijpelijk. Ze hebben aan den lijve ondervonden dat Amerikanen erg voor een kleine en goedkopere overheid zijn, totdat ze in de gaten krijgen wat dat voor hen betekent. En president Clinton heeft opiniepeilingen altijd zeer serieus genomen.

    • Juurd Eijsvoogel