Mitterrand en de mannendroom

Echt gezellig was het natuurlijk niet, daar in dat grote huis. Ik bedoel: niet allemaal met elkaar één grote familie. Zelfs niet met de feestdagen. Kerstmis bij de ene helft, oud en nieuw bij de andere. Daarom heeft de beeldvorming rond de begrafenis bepaald iets romantiserends gekregen. Hoe “twee echtgenotes” (NRC Handelsblad) “hun geliefde man” (Algemeen Dagblad) naar zijn laatste rustplaats brachten.

Als ging het om een presidentiële variant op de bruiden van Anthon Heijboer. De verklaring dat begrafenissen wel vaker zorgen voor - meestal tijdelijke - verzoeningen ben ik nergens tegen gekomen. In het aangezicht van dood en eeuwigheid, en overmeesterd door verdriet laten aardse conflicten zich nu eenmaal wat makkelijker opzij zetten. Ik wil geen spelbreker zijn, maar als Hans Ree de begrafenis van de Franse president omschrijft als “een bewonderenswaardig voorbeeld van beschaving en menselijkheid” vind ik dat toch een beetje overdreven en in ieder geval wel erg afgaand op uiterlijke schijn.

Toch was zo ook de algemene grondtoon van de verslagen in de media. Men bewonderde de president om zijn onconventionaliteit. Maar wat is er gewoner dan een man die naast een vrouw een minnares heeft? En hoe vaak komt het niet voor dat de vrouw daar weet van heeft en het accepteert? Soms ook wel moet accepteren? Donderdagavond is Jacques nooit thuis, want dan moet hij overwerken. Nee, ik ga nooit mee als hij voor z'n werk op reis moet, ik heb een hekel aan vliegen. En zo laat ze Jacques zijn uren met Margot. Ook in de boeken van bijvoorbeeld Simenon komen zulke vrouwen geregeld voor. En als het in verhalen gaat om een motief voor moord en doodslag is het een klassiek thema dat de man nu net dat ene heeft gedaan dat zijn overigens accepterende vrouw emotioneel niet kon tolereren. De onbesproken afspraak heeft geschonden.

Maar vrouwen kunnen om hen moverende redenen soms verbazend veel hebben. Vanwaar dan opeens de fascinatie voor dit ene geval? Het kan toch niet zijn omdat de Franse president openlijk uitkwam voor zijn verhouding en buitenechtelijk vaderschap, want ook dat is geen uitzondering en zeker geen kunst voor wie in een machtspositie verkeert en ongeneeslijk ziek is. Die combinatie brengt een onaantastbaarheid mee die iets anders is dan onconventionaliteit. Het eerste levert geen, het tweede wel sociale risico's op. De president heeft dan ook kennelijk met openbaarheid gewacht tot hij die zich kon veroorloven.

Ik denk dat een verklaring zou kunnen zijn dat de begrafenis van de Franse president een zinnebeeld was van een algemene mannendroom: vrede tussen vrouw en minnares. En dan natuurlijk liefst al tijdens het leven. Het is een begrijpelijk verlangen en er is niets mis mee. Het moet ook heerlijk zijn harmonie te kennen tussen de belangrijke vrouwen in je leven, echtgenote, minnares en als het kan ook nog moeder en lievelingszuster in de kring. Ze allemaal om je heen te weten zonder haat, nijd, jaloezie en verbittering. Dat betekent immers dat je niet hoeft te kiezen. Dat je niets hoeft te verliezen om iets te verkrijgen. Niet het oude hoeft te verloochenen om van het nieuwe te kunnen genieten. Dat de gevoelens voor de één niet worden besmet door die voor de ander. In gezelschap van de één er geen reden is voor schuldgevoel over het niet zijn bij de ander. Kortom meneer, een paradijs op aarde.

Of de Franse president dit ideaal tijdens zijn leven heeft bereikt is de vraag, want die aparte ingang in een zijstraat, en die oude vriend in plaats van zijn vrouw om zijn minnares met dagelijkse raad en daad terzijde te staan wijzen daar niet op. Maar dan toch wel op zijn begrafenis. En daar ging al zoveel bekoring van uit dat het voldoende voedsel gaf aan het sluimerende oeroude ideaalbeeld.

Om te weten of ik ook maar een begin van gelijk heb, zou het aardig zijn de teneur van de diverse verslagen van de begrafenis te vergelijken en te kijken of de idealisering die ik hierboven beschreef meer voorkomt bij mannelijke dan bij vrouwelijke journalisten. Een goed onderwerp voor een opdracht bij de journalistenopleiding. Als iemand het doet, hoor ik graag het resultaat.

Of vrouwen een vergelijkbare droom hebben weet ik niet. Ik denk het niet, omdat het polygame nu eenmaal voornamelijk een genetische toerusting is van mannen. Voor hen geldt dat hun voortplanting erbij is gebaat als zij zo veel mogelijk van hun zaad zo ver mogelijk verspreiden. Het is overigens niet zo dat vrouwen van nature monogaam zijn, omdat daardoor hun voortplanting het beste zou zijn gewaarborgd. Zij waren van origine weliswaar uit op een man die trouw voor haar kind zou kunnen zorgen, maar ook op een man met sterke eigenschappen. Die twee hoeven niet altijd samen te gaan, vandaar dat enig ge-avonturier haar niet vreemd is, zij het zeer met mate. Een indirecte aanwijzing hiervoor meent men gevonden te hebben in de wijze waarop bij de aanmaak van sperma met deze mogelijkheid rekening wordt gehouden. Zo is in onderzoek vastgesteld dat de hoeveelheid sperma bij een man veel groter is als zijn vrouw een week alleen op reis geweest is dan wanneer zij een week lang niet gevreeën hebben omdat zij ziek was. De verklaring hiervoor is dat de mate waarin een vrouw de kans heeft gehad vreemd te gaan en andermans sperma te verzamelen, bepalend is voor de hoeveelheid sperma die haar eigen man daartegen in het geweer brengt.

Maar de genen hoeven natuurlijk niet het laatste woord te hebben. Trouw is een culturele waarde. En is een teken van beschaving juist niet dat de natuur door de cultuur wordt begrensd? “Wo Es war soll Ich werden. So etwa wie die Trockenlegung der Zuyderzee.” (Freud) Dat geldt voor mannen en vrouwen. Hoewel dromen natuurlijk altijd vrij blijven.

    • Rita Kohnstamm