Koers jegens Syrië speelbal politiek Israel

TEL AVIV, 27 JAN. De Israelische binnenlandse politiek maakt zich snel meester van het Israelisch-Syrische vredesoverleg in White Plantation in de VS. Hoewel de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, premier Shimon Peres gisteren een bemoedigend verslag gaf van de gang van zaken en zijn komst naar het Midden-Oosten zelfs heeft vervroegd, laten invloedrijke ministers zich steeds pessimistischer uit over een mogelijke vredesdoorbraak.

Het politieke debat over de vredeskansen met Syrië wordt in hoge mate bepaald door de komende voorverkiezingen in de regeringspartijen. Deze zullen bepalen in welke volgorde de kandidaten op de partijlijsten voor de Knesset, het parlement, zullen prijken bij de wellicht in mei of anders in oktober te houden algemene verkiezingen. Peres houdt stug vol dat er geen verband bestaat tussen het vredesoverleg met Syrië en het moment waarop het Israelische volk naar de stembus wordt geroepen. Maar de ministers die naar hoge plaatsen op de lijst dingen en daarbij aan het post-Peres tijdperk denken, hebben daar een wat pragmatischer opvatting over. Zij ruiken evenals Likud-leider Netanyahu vervroegde verkiezingen, en achter de schermen dringen zij daar ook hard op aan.

Jossi Beilin, minister zonder portefeuille doch vertrouweling van Peres en daardoor invloedrijk, was de eerste socialistische minister die zei dat Israel geen haast heeft met vrede met Syrië. “We kunnen wel twintig jaar wachten”, zei hij onlangs. Beilin vroeg zich deze week af waarom Syrië zo traag onderhandelt. “Misschien wil Damascus de prijs voor de vrede niet betalen”, opperde hij als antwoord.

Minister van buitenlandse zaken Ehud Barak, die als ex-opperbevelhebber met gezag over het strategisch belang van de Hoogvlakte van Golan spreekt, heeft gisteren in een vraaggesprek met een Israelische krant duidelijk gemaakt dat er wat hem betreft geen sprake kan zijn van terugkeer naar de bestandslijn van juni 1967 op de Golan. Pootje badende Syriërs wil hij niet aan het meer van Tiberias zien, het water dat van de Golan naar het meer stroomt moet onder volledige Israelische controle blijven en Israelische observatieposten daar zijn ook van essentieel belang. Voor de oorlog van 1967 was een kuststrook langs het noordoostelijke deel van het meer van Tiberias in Syrische handen.

De opmerkingen van Barak hebben gisteren venijnige reacties van de Syrische officiële pers uitgelokt. Barak werd zelfs in zijn stugheid vergeleken met de ex-Likud-premier Yitzhak Shamir en met de obstructiepolitiek van Rabin zelf die, vanuit Damascus gezien, door zijn opvolger leek te zijn opgegeven. Voor die beoordeling konden de Syrische media terugvallen op minister Jossi Sarid van milieuzaken, die eerder fel tegen Barak was uitgevaren. Diens woordkeus galmde door in de Syrische kritiek. Aangezien Sarid (Burgerrechtenpartij) één van de fijnste politieke neuzen in Israel heeft, moet hij wel tot de conclusie zijn gekomen dat Barak en anderen om binnenlandse politieke redenen zo'n onverzoenlijke en zelfs wat hooghartige toon jegens Damascus aanslaan.

Dergelijke geluiden, die gisteren door minister van binnenlandse veiligheid Moshe Shahal werd versterkt, maken het Peres met de dag moeilijker om met de Syriërs compromissen te sluiten en daarmee de verkiezingsstrijd in te gaan. Een vrede die er voor Israel, in weerwil van opgave van het allergrootste deel van de Golan, toch aanvaardbaar uitziet, kan Peres in de komende verkiezingscampagne nog wel overtuigend aan zijn volk presenteren. Maar aangezien er geen aanwijzingen zijn dat de Syrische president Hafez al-Assad bereid is op de Israelische binnenlandse politiek in te spelen en van zijn kant concessies te doen waarmee Peres uit de voeten kan, ziet het naar uit dat Israel vervroegd naar de stembus gaat. De opiniepeilingen van het afgelopen weekeinde zijn de Arbeidspartij en ook Peres nog gunstig gezind.

De vraag hoe lang dat na de moord op Rabin ingezette gunstige klimaat nog voortduurt, is ook een belangrijke factor in het beslissingsproces betreffende de verkiezingsdatum. Israelische regeringskringen zeggen dat het overleg met Syrië zelfs tijdens de verkiezingscampagne kan doorgaan. Mocht Peres aan het hoofd van de Arbeidspartij dit jaar de verkiezingen winnen, dan heeft hij een duidelijk mandaat om met Syrië snel vredeszaken te doen.

    • Salomon Bouman