Hollands Dagboek: Elly van Schaik

Elly van Schaik (1950) is getrouwd met Fokker-topman Ben van Schaik. Elly van Schaik doorliep de HEAO, werkte bij Volvo Car en Mercedes-Benz als hoofd marketing services. Zij woonden van 1988 tot 1994 in Stuttgart, waar ze in deeltijd werkte. Zoon Robin is drie.

Mijn leven deel ik met twee mannen. Met Ben, een vechter die nog nooit verloren heeft. Een man met een enorme energie. En met Robin van drie, ook een vechter. Anders had hij de eerste weken van zijn leven immers niet overleefd. Hij is gek van Fokker. Draait nog steeds onvermoeibaar zijn Fokker-video's. Ook hij heeft een enorme energie. Voor Robin schrijf ik dit dagboek.

Woensdag 17 januari

In mijn hoofd is het net zo mistig als buiten. Ik word wakker met dezelfde barstende hoofdpijn als waarmee ik naar bed ben gegaan. Spanningen of ontloop ik de griep niet? Ben is in Amsterdam gebleven omdat hij laat uit Londen is teruggekomen. Hij heeft daar een treffen gehad met een potentiële nieuwe partner. Sinds zondag is ons wel duidelijk dat de kans op een goede afloop gering is. Als je alles op een rij zet is de kans klein dat de onderhandelingspartners nog tot elkaar komen. In de krant speur ik naar berichten over Fokker. Ik kijk naar het middagjournaal. Tegelijkertijd luister ik naar de radio. Nog niets. Het mediaspektakel moet nog op gang komen. Nederland is nog niet zover. Althans niet zover als wij.

's Avonds wordt melding gemaakt van paniek onder het personeel. De bonden zullen morgen naar Den Haag gaan. Ben brengt een prachtige fotoreportage naar huis over de overdracht van de eerste Fokker 70 aan Alitalia. Ik kan er niet naar kijken. Voorlopig niet. Wat was men blij met deze grote order. Wat heeft men daar niet voor gedaan. Ook de DASA-top. En wat laten we die mensen van Alitalia dadelijk zakken. Wat een blamage voor dit land.

Donderdag

's Morgens pakt Ben zijn kledingzak. Hoe vaak heb ik dit de laatste jaren niet gezien? Vandaag is er nog een gesprek in München. Zijn laatste bezoek aan DASA? De bonden brengen een bezoek aan minister Wijers en een aantal Kamerleden. Aan de Kamerleden merk je dat er geen groot draagvlak is voor de steunoperatie. Er gaat verwarring ontstaan over de hoogte van het gevraagde bedrag. In een paar uur tijd loopt het op van 1,3 miljard tot 2,5 miljard. Ben komt op het journaal. Ik zie een man die in twee jaar tien jaar ouder is geworden. Het is mijn man.

In Nova wordt veel aandacht besteed aan Fokker. FNV-voorzitter Johan Stekelenburg zegt zinnige dingen. Er is in Nederland in de laatste jaren geen duidelijke industriepolitiek gevoerd. We lijden nog onder het RSV-trauma. Toch moet ik plotseling hartelijk lachen. Voor het eerst deze week. Als produktiemanager A. Bolier van Fokker Schiphol aan het woord is. Als het haar van Van Schaik goed zit, is er goed nieuws. Als het rommelig zit, betekent dit niet veel goeds. Zijn haar als graadmeter voor de toestand in de onderneming. Zelf denkt hij, dat niemand daar op let. Inmiddels zijn de eerste briefjes en telegrammen van vrienden binnen gekomen: sterkte.

Vrijdag

Vandaag is het de dag van de grote demonstratie in Den Haag. Alle medewerkers zullen met bussen naar Den Haag gaan. Zij willen dat de vliegtuigindustrie en daardoor hun arbeidsplaats behouden blijft. Vandaag ben ik heel emotioneel. Ik vind geen enkel woord in de Nederlandse taal dat mijn gemoedstoestand beschrijft. Geen net woord althans. In de krant lees ik dat de Fokker-topman radeloos is. Ook zou hij huilend uit een vergadering zijn weggelopen. Waarom heeft hij dit niet verteld? Als hij belt is hij weer in Nederland. Hij heeft slecht geslapen. Wie niet? Ik denk niemand van de achtduizend werknemers en hun gezinnen.

Goede vrienden bellen. Ik barst in tranen uit. Ik voel me machteloos. Kan niets doen. Ik kan me er niet toe zetten eventjes weg te gaan. Neen, ik wil niets missen. Ik zit gekluisterd aan de buis. Ik zuig alles wat Fokker is op.Mensen vertellen aangrijpende verhalen. De man die naar zijn dochter in Australië wil om haar op te zoeken. De man die zijn verhuisdozen in huis heeft. En volgende week naar Hoogeveen gaat. Ieder heeft zijn eigen verhaal. Zo zijn er achtduizend verhalen. Er dreigen zich achtduizend drama's te voltrekken. De ellende heeft plotseling een gezicht. De ministerraad komt bijeen. Zouden ze nog? Ondertussen wordt gedemonstreerd door mensen die van hun bedrijf houden. Premier Kok spreekt tijdens een gesprek met de pers over een bedrag van drie miljard. Als de Duitse delegatie niet beweegt, zal het overleg zeer kort duren.

Thuis komen de eerste bossen bloemen. Er komen faxen. Er komen kaartjes. Er wordt gebeld. Zelfs uit Zuid-Afrika. Men volgt alles op de voet via de Wereldomroep. Zij weten wat Ben er voor gedaan heeft. Dat er twee jaar lang geen tijd was voor een gezinsleven.

Het overleg op het Catshuis begint om vijf uur. Ineens heb ik weer hoop. Ben wacht in het Promenade Hotel. Hij belt iedere tien minuten. Zij praten nog steeds.... Er wordt een kaartje bij hem neergelegd. Door iemand die hij niet kent: sterkte. Mijn overbuurvrouw komt even langs: je zult wel een rotdag hebben. Het doet goed. Het overleg is ten einde. Het heeft anderhalf uur geduurd. Het was een goed gesprek. Maar men is niet dichterbij elkaar gekomen. Ben wordt door Jürgen Schrempp bijgepraat. Manfred Bischoff vertrekt direct. Zijn vrouw is jarig. Happy birthday? Minister Wijers geeft een persconferentie. Zijn gezicht staat zorgelijk.

Zaterdag

Ben gaat naar Amsterdam. Het journaal maakt opnames. Hij spreekt een bijeenkomst van oud-medewerkers toe. Als hij binnenkomt gaan de mensen staan. Hij krijgt een staande ovatie van wel vijf minuten. De rillingen lopen hem over de rug. Ik doe boodschappen met Robin. We zijn er eventjes uit. Hij komt in de supermarkt met vijf dezelfde kranten aanzetten. Mamma, kopen. Fokker. Op de voorpagina een foto van de demonstratie met de Fokkervlag.

Er wordt steeds weer gebeld. Robin krijgt geen aandacht. Op het journaal Ben. Hij loopt tussen de vliegtuigen op Schiphol in een verder lege hal. Hij zegt: wij hebben alles gedaan. Met al onze spankracht en inventiviteit. En dan in het zicht van de haven wordt er een gat in de romp geschoten en dan.... is het gebeurd. Ik vind het ijzersterk. Ik ben trots. Maar ook heel verdrietig. Zou er toch nog een wonder gebeuren? Zouden degene die verantwoordelijk is voor de acquisitie van Fokker en degene die staat voor werkgelegenheid niet toch nog tot elkaar kunnen komen? Als Ben thuis komt, ben ik boven aan de telefoon. Robin heeft beneden een krant in brand gestoken. Het loopt nog net goed af.

Zondag

Natuurlijk moet er gewerkt worden. Dat is ook de beste therapie. Er schijnen mensen vrijwillig naar hun werk te komen omdat ze het thuis niet uithouden. Nieuwe scenario's worden uitgewerkt. Overlevingsscenario's. Intussen wordt ons nog meer leed van nog meer gezinnen onder ogen gebracht. Mensen die thuis de dag moeten doorkomen in een enorme spanning. Als ik ze hoor praten, troost het me. Het is zo herkenbaar. Maar ik kan niets voor ze doen. Alles van Fokker is nieuws geworden.

Als Ben tegen middernacht thuis komt, verzucht hij: wat een kabouterland! Maar het is ook een gek land. Waar mensen enorm creatief kunnen zijn. Van niets iets kunnen maken. Enorm solidair kunnen zijn. Mijn vriendinnen in Duitsland verbazen zich daarover. Mensen willen geld storten? Sturen cheques? Zij hebben daar in Duitsland nog nooit van gehoord. Solidariteit wordt daar door een speciale inhouding op het salaris door de overheid geregeld. En wat dacht u van André Rieu? Walsmuziek tijdens de rust van een voetbalwedstrijd. Dat kan alleen hier.

Maandag

De dag begint vroeg. Op de Duitse ontbijttelevisie wordt aandacht besteed aan Fokker. Men heeft een reportage van de Nederlandse televisie overgenomen. Met Ben en de familie Koekebakker uit Katwijk. Alleen heten ze nu 'Keukebacker'. Ben gaat eerst naar Den Haag. Daarna met de voltallige Raad van Bestuur naar Stuttgart. Men wacht in een kamertje op de uitslag. Die wordt door Manfred Bischoff meegedeeld. Hij heeft het er moeilijk mee. Op de radio hoor ik vlak voor 13.00 uur de beslissing. Even tranen. Dan voel ik me sterk. We geven ons zo gauw nog niet gewonnen. Vlaggen worden kapot geknipt. En de mensen werken gewoon door aan 'hun' vliegtuigen. Ook zij zijn vechters.

Er komen faxen, telefoontjes en bloemen. Waar zijn de bloemen voor die andere achtduizend gezinnen? Zij gaan naar huis. Weten niet hoe het verder gaat. Het was een zwarte maandag.

's Avonds wacht Nederland op de persconferentie. Het duurt bijna twee uur. Niemand weet waarom. Ik raak in paniek. Hij zal er toch niet onder door gegaan zijn? Na de korte persconferentie moet opnieuw gewerkt worden.

Dinsdag

Ben heeft beroerd geslapen. Hier is het een rommel. Robin heeft twee pakken hagelslag door de kamer gegooid. Ik ben te laat voor het middagnieuws. Ik wil een beetje afstand nemen. Er zijn ineens zoveel experts die iets moeten zeggen. De medewerkers hebben nog steeds hun vechtlust en hun Fokkertrots. Al ziet het er voor sommige onderdelen van het bedrijf beter uit dan voor andere, men blijft solidair met elkaar. Dat is het Fokkergevoel, dat de media proberen te doorgronden.

Ik ruim de foto's op waarop Ben staat met Arafat. Zij bepaalden gisteren het nieuws. De een als grote verliezer. De ander als absolute winnaar. Het gaat hier maar door met faxen, brieven en bloemen. Zelfs van vroegere collega's in Stuttgart. Het troost. Mijn zusje vertelt me dat er ook in het jeugdjournaal aandacht aan Fokker wordt besteed. Het is een heel traumatische ervaring voor kinderen, als hun vader zijn baan dreigt te verliezen.

De persconferentie. Gedeeltelijke opluchting bij een kleine drieduizend mensen. De voltallige Raad van Bestuur zit aan de tafel. Zij hebben gewerkt als een goed team. Zonder ruzies. Voor het eerst sinds lange jaren. De vermoeidheid is duidelijk op hun gezichten te lezen.

Woensdag

Adempauze voor Fokker, lees ik in de krant. Ook ik neem een time out. Ik wil er zijn voor mijn kind. Robin is de afgelopen dagen aandacht tekort gekomen. Als je niet emotioneel bij de zaak betrokken bent, is het natuurlijk erg interessant wat er zich afspeelt. Maar ik volg het debat in de Kamer niet. Ik wil voor mezelf weten waar het fout gegaan is. Ik wijt het voor een groot deel aan de verschillende aanpak van Nederlanders en Duitsers. Een Nederlander is commercieel, handelt altijd. Als een Nederlander je niet belazert, dan heeft hij dat vergeten, kreeg Ben een keer in België te horen.

Een Duitser zit anders in elkaar. We doen het zo, en zo gebeurt het. Basta. Hij is rechtlijnig. Wijkt niet af van de ingeslagen weg. Ook denk ik even aan de zaak-Eurocopter. Zou het commitment van Daimler Benz ten opzichte van Fokker niet groter zijn geweest, als we voor Eurocopter hadden gekozen?

Het werd wel als argument in de lobby gebruikt destijds. Ben komt voor het eerst sinds maandagochtend thuis. Hij is kapot. Robin kan niet slapen. Hij zegt: mamma, aaien. Ik moet hem over zijn bolletje aaien. Dat heb ik de laatste week veel te weinig gedaan. Ik voel me rot.

Donderdag 25 januari

Robin heeft slecht geslapen. Ik breng hem niet naar de peuterspeelzaal. Er wordt een foto gemaakt voor het dagboek. Ik heb geprobeerd er onderuit te komen. Maar het moet. Ook ik zie de sporen in de spiegel. Een vroegere president-directeur van Fokker mengt zich in de discussie, wie nu eigenlijk wel de schuldige is. Dat is Fokker zelf. Ik denk aan de woorden van de Duitse correspondent Hetzel in Buitenhof van zondagochtend. Van Schaik heeft de juiste dingen gedaan. Maar hij kwam te laat. Voor die tijd is er niets gebeurd.

Wel zuur voor de duizenden mensen die mogelijk op straat komen te staan. Wel met lege handen. Ik vraag u daarom terwijl u in uw luie stoel zit: toon uw solidariteit met Fokker en haar werknemers. Zij hebben met hun opstelling dubbel en dwars bewezen dat ze dat waard zijn. Steun ook financieel. Laat zien dat Nederland nog steeds een gek land is. En geen kabouterland.

    • Elly van Schaik