Gebroeders Flint nemen voor het eerst bestaande toneeltekst ter hand; Onwennigheid in een staalconstructie

Voorstelling: Pro Memorie, door Gebroeders Flint. Spel: Stef van den Eijnden, Felix Strategier en Fran Waller Zeper. Decor: Bert van der Sluijs. Regie: Wim Meuwissen. Gezien: 26/1 in De Roode Bioscoop, Amsterdam. Aldaar t/m 3/2; tournee t/m 24/3. Inl. 020-6385389.

“Ik bied u de vredige rust van het vergeten,” zegt de acteur koelbloedig tegen de man tegenover hem in de treincoupé die nog niet over de schok heen is. Zojuist is de vrouw, die die coupé met hen deelde, uit de trein gesprongen. De man, een brave vertegenwoordiger in kopieerapparaten, heeft haar niet tegengehouden. Hij is haar ook niet te hulp gekomen toen de acteur haar wanhoopssprong uitlokte. Maar het kost hem moeite haar nu zomaar uit zijn geheugen te wissen, zoals de toneelspeler hem aanraadt - zomaar, zonder schuld of verantwoordelijkheid te voelen.

Pro Memorie, de nieuwe voorstelling van Gebroeders Flint, is gebaseerd op een voorstelling die in 1993 door het Waalse gezelschap Compagnie du Campus werd gemaakt in opdracht van het Auschwitz-comité aldaar. De tekst doet, met de sarcastische aansporing tot aanpassen en vergeten, enigszins denken aan een Mrozek-satire. Het thema is duidelijk: hoe makkelijk of moeilijk is het wissen van naamloze slachtoffers uit het collectieve geheugen? De acteur, een in Shakespeare-citaten zwelgende poseur, legt het vraagstuk zelfs rechtstreeks aan zijn medepassagier voor: hoeveel mensen moeten er eerst nog verdwijnen voordat de verdwijning van deze vrouw kan worden vergeten? De man weet het niet. Maar hij geeft er, zodra hij in het nauw wordt gebracht, toch een - volstrekt willekeurig - antwoord op: zes.

Gebroeders Flint staat bekend om fantasievolle compilatievoorstellingen op basis van literaire teksten. Hier is voor het eerst een bestaande toneeltekst ter hand genomen, gesitueerd in een simpele staalconstructie met de contouren van een treincoupé en geplaatst op een draaiplateau, waarmee regisseur Wim Meuwissen filmische thriller-effecten bereikt. Een geluidsband draagt treingeluiden en een spoor van auditieve spanning bij.

Maar het is alsof Stef van den Eijnden en Felix Strategier nog wat onwennig hun nieuwe rollen spelen. Voor de snelle typeringen en de fysieke inzet, die hun vorige voorstellingen zo genietbaar maakten, is in Pro Memorie geen plaats. Dat maakt hun spel onzeker; het is alsof ze voor hun personages nog geen houding hebben gevonden. De enige die weet te suggereren dat er méér aan de hand is, is hun tegenspeelster Fran Weller Zeper. Met minieme middelen speelt zij een ietwat opgejaagde, geheimzinnige vrouw die kranteberichten verzamelt over naamloze slachtoffers - en die zelf uiteindelijk óók zo'n naamloos slachtoffer wordt. Haar zal ik niet snel vergeten.

    • Henk van Gelder