Russische minister is geen 'whiz-kid'

MOSKOU, 26 jan. De benoeming van Vladimir Kadannikov tot eerste vice-premier voor economische zaken is voor hemzelf de bekroning van een loopbaan van het type 'van krantejongen tot miljonair'. Voor Rusland is deze bekroning het zoveelste voorbeeld van een fabrieksdirecteur uit de Sovjet-tijd die de opvolger wordt van een jongere, vooral universitair geschoolde hervormer.

Anatoli Tsjoebais, de 'eerste vice-premier' die de afgelopen jaren leiding gaf aan misschien wel de meest omvangrijke privatiseringsgolf uit de geschiedenis, was een jeugdige econoom die werd omringd door een groep 'whiz-kids' van wie hij de meeste nog kende van zijn tijd aan de universiteit van Petersburg. Hij nam vorige week ontslag, nadat president Jeltsin zich “zeer ontevreden” over zijn werk had getoond.

Die ontevredenheid leek vooral politiek gemotiveerd, want tot aan de communistische overwinning bij de parlementsverkiezingen van 17 december had de president Tsjoebais - de laatst overgeblevene van het oorspronkelijke team dat in 1992 begon met de radicale hervormingen - steeds in bescherming genomen. Afgelopen vrijdag zei Jeltsin op een persconferentie: “Het feit dat Ons Huis is Rusland (de regeringspartij van premier Tsjernomyrdin) slechts tien procent van de stemmen heeft gekregen: dat is door Tsjoebais. Was hij al voor de verkiezingen ontslagen dan was het 20 procent geweest.”

Tsjoebais was overigens geen lid van Ons Huis is Rusland. Maar de vice-premier werd in Rusland wel in verband gebracht met de pijnlijke gevolgen van de economische hervomingen. In juni zijn er weer verkiezingen, die voor het presidentschap. En de vervanging van Tsjoebais door Kadannikov past in het rijtje personeelswijzigingen dat Jeltsin doorvoert om zich, zo lijkt het althans, te distantiëren van de liberalen die door de kiezers verantwoordelijk worden gehouden voor veel van Ruslands economische problemen. Inplaats van hen benoemt de president a-politieke functionarissen die hij presenteert als 'ervaren' managers.

Wat de management-ervaringen van Vladimir Kadannikov betreft, die zijn op zijn best gemengd. Onder zijn leiding heeft AvtoVAZ, producent van de personenauto's die in het buitenland onder de naam Lada worden verkocht, een belastingschuld opgebouwd van bijna 200 miljoen gulden. De 100.000 werknemers hebben al twee maanden geen salaris gehad. Het is al zes jaar geleden dat het autobedrijf zijn laatste nieuwe model heeft ontworpen.

Kadannikov zelf figureerde vorig jaar wel in een top-20 van Ruslands rijkste personen (waarbij de omvang van zijn privé-vermogen niet werd onthuld), hetgeen in Rusland altijd leidt tot verdenkingen over misbruik van fondsen van het eigen bedrijf. “Alles dat hij aanraakt bij zijn werk als manager verandert in goud, behalve het bedrijf dat hij leidt”, schreef de liberale krant Segodnja gisteren in een portret.

Wat voor beleid kan er van de nieuwe vice-premier worden verwacht? Het beleid blijft ongewijzigd, zei president Jeltsin gisteren, zoals hij altijd zegt als hij een minister vervangt. “De overgang naar markteconomie en privatisering is de enige manier om de economie te reorganiseren”, onderstreepte Kadannikov ook zelf in een deze week gepubliceerd vraaggesprek.

In hervormingsgezinde media wordt herinnerd aan zijn optreden in december 1992. Kadannikov werd toen genoemd als opvolger van de toenmalige premier Jegor Gajdar, de 'architect van de economische hervormingen' wiens vertrek door het toenmalig parlement werd geëist. Kadannikov reageerde op zijn kandidatuur door te zeggen dat wat hem betreft Gajdar gewoon premier moest blijven.

Maar direct na zijn benoeming gisteren zei de nieuwe eerste vice-premier ook dat 'succesvolle economische hervormingen' vereisen dat de regering noodlijdende bedrijven met kredieten helpt. “Alleen de ontwikkeling van de nationale industrie en de versterking van binnenlandse producenten - of ze nu staatsbezit of in particuliere handen zijn - kan de problemen oplossen waarmee Rusland wordt geconfronteerd.” Het zijn uitspraken die zijn voorganger Tsjoebais nooit zou hebben gedaan.

Waarschijnlijk kan Kadannikov, op zijn zestiende begonnen als leerling-slotenmaker, het beste worden vergeleken met premier Tsjernomyrdin en met Oleg Soskovets. De drie leidende politici in de regering van het 'nieuwe' Rusland zijn in respectievelijk de olie-industrie, de staalindustrie en de autoindustrie van de laagste rangen opgeklommen tot de hoogste. Het was een loopbaan waarbij men in de Sovjet-Unie automatisch met politiek te maken kreeg. Tsjernomyrdin werd minister van energie, Soskovets minister van metaalindustrie, Kadannikov lid van het parlement.

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie heeft Tsjernomydin zich als Russisch premier ontwikkeld tot voorstander van (gematigde) hervormingen. Soskovets daarentegen zegt de ene dag dit en de andere dag dat, maar wordt tot de 'conservatieven' gerekend. Van Kadannikov moet het nog blijken.