Hillary bij grand jury: primeur VS

WASHINGTON, 26 JAN. Als Hillary Rodham Clinton vandaag in Washington verschijnt voor een zogeheten grand jury, staat ze er helemaal alleen voor. Zodra ze het zaaltje in het gerechtsgebouw aan Constitution Avenue betreedt, is ze niet meer in de eerste plaats first lady maar een getuige als iedere andere getuige.

Niet alleen de veiligheidsmensen die haar overal begeleiden, maar ook haar advocaat moet op de gang wachten. In een kaal lokaaltje zonder ramen staat haar stoel tegenover vier rijen stoelen met lessenaars van de juryleden, als in een schoolklas. Daar wordt ze ondervraagd door de speciale aanklager Kenneth W. Starr, zijn assistent of een van de 23 leden van de jury. Die jury moet beslissen of er voldoende bewijs is om een strafzaak te beginnen in de Whitewater-affaire.

Het is de eerste keer in de geschiedenis dat een Amerikaanse presidentsvrouw voor een grand jury moet verschijnen. Behalve Hillary Clinton zijn ook drie Witte-Huismedewerkers en twee advocaten gedagvaard, onder wie de privé-advocaat van de Clintons inzake Whitewater, David E. Kendall. Het is ongebruikelijk dat zowel een cliënt als haar raadsman wordt gehoord; advocaten worden doorgaans niet graag in een positie gebracht dat ze moeten getuigen in de zaak van hun cliënt. Kendall kan in een lastig parket komen als hem gevraagd wordt naar informatie die zijn cliënt hem heeft toevertrouwd.

Hoewel Hillary Clinton zèlf een ervaren advocaat is, was ze vooral actief in de commerciële advocatuur. Met een grand jury heeft ze geen ervaring. De 23 burgers die voor zo'n jury worden geselecteerd hebben een strikte geheimhoudingsplicht, net als de aanklager en de stenograaf. Alleen de getuige mag na afloop vertellen wat hij of zij tijdens het getuigeverhoor heeft gezegd.

Een rechter is bij een dergelijke zitting niet aanwezig, waardoor de aanklager de vrije hand heeft om zijn getuigen te ondervragen zoals hij wil. Hij heeft geen tegenspeler, waardoor hij grote invloed kan uitoefenen op de jury. Als de aanklager klaar is met zijn vragen kunnen ook de juryleden vragen stellen.

De bewijslast is niet zwaar omdat niet bepaald hoeft te worden of iemand schuldig is, maar alleen of iemand aangeklaagd moet worden. De getuige mag zich niet laten vergezellen door een advocaat, maar kan wel - zo nodig na iedere vraag - de kamer verlaten om op de gang met de raadsman overleg te voeren.

Ook kan een getuige weigeren op bepaalde vragen in te gaan, als een antwoord belastend zou zijn voor de eigen positie. Hillary Clintons advocaat heeft al aangegeven dat zij geen beroep op dat recht zal doen. Voor zover bekend is Hillary Clinton gedagvaard als getuige, en niet als 'doelwit' van het onderzoek, een technische term waarmee wordt aangeduid dat iemand een aanklacht boven het hoofd hangt.

De jury is samengesteld uit burgers, die een vergoeding van 40 dollar per dag krijgen en door hun werkgever moeten worden vrijgesteld voor hun juryplicht. Aan het eind van een onderzoek dat maximaal achttien maanden kan duren, beslist de jury - zonder dat de aanklager daarbij aanwezig is - of iemand wordt aangeklaagd. Unanimiteit is voor die beslissing niet vereist, een eenvoudige meerderheid is voldoende.

Aanklager Starr stelt een onderzoek in naar de Whitewater-affaire en naar de zakelijke contacten van de Clintons in de jaren tachtig, toen Bill Clinton gouverneur van Arkansas was en zijn vrouw advocaat. Bovendien onderzoekt Starr de manier waarop het Witte Huis heeft gereageerd op onthullingen over de zaak en op verzoeken om informatie van hemzelf en van onderzoekscommissies van het Congres. Republikeinse Congresleden suggereren dat het Witte Huis de rechtsgang heeft belemmerd. Voor twee grand juries presenteert Starr bewijsmateriaal, één in Washington voor de gebeurtenissen sinds Clinton president is, en één in Little Rock, de hoofdstad van Arkansas, voor de zaken die zich vóór die tijd afspeelden.

Hillary Clinton zal ondervraagd worden over documenten die de aanklager al twee jaar geleden had opgeëist, en waarvan begin dit jaar opeens bleek dat ze op wonderbaarlijke wijze waren opgedoken in het privé-gedeelte van het Witte Huis. Het gaat om honorariumlijsten waarop is aan gegeven hoeveel uur mevrouw Clinton als advocaat heeft gewerkt voor een spaarbank, Madison Guaranty Savings & Loan, die corrupt was en inmiddels failliet is. De eigenaar van de bank was een zakenpartner van de Clintons.

De lijsten waren op 4 januari gevonden door Carolyn Huber, die de particuliere correspondentie van de Clintons afhandelt. Ze zei dat ze de papieren in augustus had aangetroffen op een tafel in de zogenoemde boekenkamer, op de derde verdieping van het Witte Huis, vlakbij de studeerkamer van Hillary Clinton. Zonder zich rekenschap te geven van de aard van de documenten zou Huber ze in een doos hebben gestopt, die ze meenam naar haar eigen kantoor. Pas begin deze maand stuitte ze weer op de papieren.

Huber, die regelmatig in de boekenkamer komt om er geschenken en prulletjes die de Clintons hebben gekregen op te ruimen, zegt zeker te zijn dat de papieren er enkele dagen eerder nog niet lagen. Onduidelijk is wie ze er heeft neergelegd, waar ze zich daarvoor bevonden en of iemand ze tot die tijd welbewust heeft achtergehouden, wat een misdrijf zou zijn. Slechts een beperkt aantal mensen heeft toegang tot de boekenkamer, onder wie de Clintons en hun gasten. Zowel de president als zijn vrouw hebben gezegd dat zij de papieren er niet hebben neergelegd. In de Amerikaanse pers wordt gespeculeerd dat de aanklager de papieren op vingerafdrukken heeft laten onderzoeken. Het Witte Huis houdt bij wie er wanneer binnenkomt, en dat logboek is door de aanklager opgevraagd.

Op de honorariumlijsten, eigenlijk fotocopieën van de orginele lijsten, zijn met rode inkt aantekeningen gemaakt in het handschrift van Vincent Foster, de juridisch adviseur van het Witte Huis en vriend van de Clintons die met Whitewater belast was en die in juli 1993 zelfmoord pleegde. Na zijn dood heeft het Witte Huis politie en justitie slechts beperkt toegang gegeven tot Fosters werkkamer. Onderzocht wordt of er papieren uit Fosters bureau zijn overgebracht naar de privévertrekken van het Witte Huis, zoals sommige Republikeinen in het Congres beweren, en of deze papieren daarbij zaten.

Een agent van de beveiligingsdienst heeft getuigd dat hij de stafchef van mevrouw Clinton op de avond van Fosters dood met een stapel papieren diens kamer heeft zien verlaten. De stafchef ontkent. De oorspronkelijke lijsten zijn ooit verdwenen uit de archieven van het advocatenkantoor waarvoor mevrouw Clinton werkte, Rose Law Firm in Little Rock (ook Huber werkte indertijd voor dat kantoor).

Al drie keer eerder is de presidentsvrouw door de aanklager onder ede ondervraagd, maar dat speelde zich steeds af in het Witte Huis, zonder dat daarbij de grand jury aanwezig was. Volgens juridische deskundigen is het verschijnen voor een grand jury doorgaans intimiderend. Toen Hillary Clinton vrijdag de dagvaarding ontving, heeft het Witte Huis volgens The Washington Post nog geprobeerd de aanklager over te halen om af te zien van de zitting met de grand jury. Nu dat niet gelukt is luidt het officiële standpunt dat de presidentsvrouw graag haar medewerking verleent. Gisteren voerde ze in New Hamsphire welgemoed campagne voor haar man en sprak ze over haar pas verschenen boek.

    • Juurd Eijsvoogel