Vliegtuigen voor gijzelaars Irian Jaya nog aan de grond

JAYAPURA, 25 JAN. Het geduld van brigadier-generaal Prabowo Subianto, bevelhebber van Kopassus, het elitekorps van de Indonesische strijdkrachten, raakt op. Het gijzelingsdrama dat zich nu al meer dan twee weken afspeelt in het ontoegankelijke hoogland van Irian Jaya, duurt hem te lang. Vandaag verstreek de termijn die het leger dacht nodig te hebben om de kwestie geweldloos af te handelen, zonder zichtbare resultaten.

Intussen treedt Prabowo's mysterieuze tegenspeler Kelly Kwalik, een guerrilla-commandant van de Beweging Vrij Papoea (OPM), eindelijk uit de coulissen. Vanmorgen had Kelly in Mapnduma, het dorpje waar de ontvoering plaatshad, op zijn eigen verzoek een onderhoud met de rooms-katholieke bisschop van Jayapura.

Generaal Prabowo's ongeduld klonk dinsdagavond duidelijk door in het radiogesprek tussen zijn eerste onderhandelaar, dominee Adriaan van der Bijl, en het kamp van de ontvoerders, een strijdgroep van de OPM. “We kunnen niet langer wachten”, bitste Van der Bijl, “morgen (woensdag) willen we de zaak afronden”.

De Irianees Naftali, één van de dertien resterende gijzelaars, die van de ontvoerders de radio moet bedienen, raakte duidelijk in paniek door deze zware druk. Hij ging van de zenuwen over in het Nduga, de taal van het Papoeavolk uit de streek. Van der Bijl eiste rechtstreeks radiocontact met Daniel Judas Kogoya, de OPM-leider die als woordvoerder optrad tijdens drie eerdere ontmoetingen met kerkelijke bemiddelaars, maar nooit via de zender spreekt. Daniel bleek echter zoek. “Waar hangt hij uit?”, vroeg Van der Bijl dringend. De dominee zei woensdag, samen met de twee andere, eveneens protestantse bemiddelaars, opnieuw per helikopter naar Mapnduma te willen vliegen. In dat Nduga-gehucht van zevenhonderd zielen in het bergachtige noordoosten van het Lorentzpark werd op 8 januari het internationale gezelschap natuurvorsers ontvoerd. Zonder toestemming van Daniel liet het leger de bemiddelaars echter niet vertrekken. “Zoek hem”, zei Van der Bijl op gebiedende toon, “morgenochtend om zes uur moet hij aan de radio zijn”.

Het aldus ontwikkelde momentum ging woensdagmorgen verloren. Niet Daniel stond bij de radio, maar een andere OPM-strijder, met een schriftelijke boodschap van Kelly Kwalik, de hoogste commandant van het OPM-legertje in het Centrale Bergland. Hij is de raadselachtige man achter de schermen, die weliswaar de brieven met eisen ondertekende, maar zich tot dusverre heeft schuilgehouden. “Wij, bevelhebber Kelly”, las diens adjudant, “willen op donderdag 25 januari beraadslagen in Mapnduma met bisschop H.F.M. Münninghof van Jayapura, een vertegenwoordiger van het Internationale Rode Kruis en de gevangene van Duitse nationaliteit, die we eerder met een boodschap naar Wamena hebben gestuurd”. Van der Bijl zei alleen akkoord te gaan als alle gijzelaars op dat moment klaar zouden staan. “Eerst beraadslagen”, luidde het antwoord. Kelly zou te voet onderweg zijn naar Mapnduma. Zo was er gisteren geen vlucht en lag het intiatief weer aan OPM-kant.

De ongeveer veertigjarige Kelly Kwalik is een zoon van de Amungme, een Papoea-volk dat de zuidelijke hellingen van het Centrale Bergland bewoont. Kelly trok in 1977 het bos in om te vechten voor een vrij West-Papoea. Irianezen die hem kennen, houden hem voor een zachtmoedig mens die “de gijzelaars geen kwaad zal doen”.

Bisschop Munninghoff (74), een Franciscaan van Nederlandse geboorte, heeft een lange staat van dienst als missionaris in Irian Jaya. Hij geniet het vertrouwen van de katholieke Kelly. Mgr. Munninghoff schreef vorig jaar een geruchtmakend rapport over gewelddadige excessen van het leger tegen Amungme-dorpelingen. Daarbij zijn vier clangenoten van Kelly spoorloos verdwenen na eerst langdurig te zijn gemarteld.

Kelly werd gisteren op zijn wenken bediend. Woensdagmorgen, twintig minuten na het radiocontact, kreeg de bisschop een telefoontje van brigade-generaal Prabowo, die zei dat er een vliegtuig voor hem klaarstond. Munninghoff vertrok ijlings naar Wamena, het stadje in de Baliemvallei waar het tijdelijke militaire hoofdkwartier is gevestigd.

De 'gevangene van Duitse nationaliteit' is Frank Momberg (31), een staflid van het Wereld Natuurfonds (WWF), die op het moment van zijn ontvoering samen met zijn Nederlandse collega's Mark van der Wal (35) en Martha Klein (31) onderzoek deed in het Lorentzpark. De Nederlanders zitten nog steeds vast, maar Momberg werd op 15 januari 'voorwaardelijk' vrijgelaten. Hij moest een boodschap overbrengen van Kelly en zich 'beschikbaar houden' voor het moment dat de ontvoerders een beroep op hem zouden doen. Momberg logeert in Wamena en is bereid als bemiddelaar op te treden, maar kreeg gisteren geen toestemming van de Duitse ambassade om terug te keren naar de plaats van de ontvoering. De vertegenwoordiger van het Internationale Rode Kruis in Jakarta bleek niet meteen beschikbaar.

Vanochtend om half zeven vlogen bisschop Munninghoff en dominee Van der Bijl met toestemming van Daniel en Kelly naar Mapnduma, in een Cessna van de zending. Om kwart over twaalf landde het toestel weer in Wamena, met dezelfde twee passagiers. Toen ze uitstapten, stonden hun gezichten zorgelijk. De Mission Aviation Fellowship (MAF), een luchtvaartmaatschappijtje van de protestantse zending in Irian Jaya, had voor vandaag enkele vluchten geannuleerd en hield de toestellen beschikbaar voor een eventuele evacuatie van de gijzelaars. Ze bleven aan de grond.

    • Dirk Vlasblom