Scharnieren

Hoeveel lezingen worden er per dag gegeven in een land als dit. Een meneer (meestal) die praat, en andere meneren (meestal) die luisteren (meestal). Er wordt nog meer gepraat dan geschreven. Deze spreker had ik al eens gehoord: te grote snor, verkeerd jasje, maar hij had iets - als oude takken in het bos die zo lekker knappen.

We zaten in een zaaltje van een hogeschool, zo heten HTS-en tegenwoordig. De man was van belang in deze wereld. Zijn gehoor bestond uit leraren uit het voortgezet onderwijs. Tijdens zijn praatje krabbelde ik de volgende citaten op:

'Je hoort nooit iets over de vakken (gedoceerd in het HBO) in het bedrijfsleven zeggen.'

'Men weet op het HBO niet wat de leerlingen hebben gehad, dus zegt de docent 'ik behandel het even opnieuw'.'

Natuurlijk waren er sheets. Er was er één waarop de vaardigheden die de beginnende beroepsbeoefenaar zou moeten bezitten, ook handig voor beginnende studenten: probleemvaardigheden - informatie verwerven en bewerken - taalvaardigheden - sociaal communicatieve vaardigheden - werkplanning - onderzoeks- en prakticumvaardigheden - werkhouding/instelling.

Het probleem bij het onderwijs in deze vaardigheden is drieledig, zei de snor. (1) Hoe leer je de vaardigheden aan? (2) Hoe toets je de vaardigheden? (3) De meeste docenten beschikken zelf niet over deze vaardigheden. Knappende stokjes in het bos: het geluid van tak, tak, tak.

Het eerste scharnier zit tussen kennis en vaardigheden. We leren ze op school dingen die ze moeten weten en dingen die ze moeten kunnen. Er is zoveel kennis, dat wat je leert nooit meer dan een onbeduidend deeltje is. Het is belangrijker dat je iets kunt, dat je over vaardigheden beschikt. Dat is wat het vervolgonderwijs verlangt, betoogde de snor.Het tweede scharnier zit tussen vormende en voorbereidende vakken. De v in havo is de v van voortgezet: hoger algemeen voortgezet onderwijs. De v in vwo is de v van voorbereidend: voorbereidend wetenschappelijk onderwijs. De havo was er vroeger voor de algemene vorming, terwijl het vwo moest voorbereiden, een voorschot moest nemen op een academische opleiding. Dat is veranderd. Havo en vwo moeten allebei voorbereiden op de derde fase. De l van lbo is veranderd in de v van ...... voorbereidend. Op de drie schooltypen worden algemeen vormende vakken gegeven en voorbereidende vakken. Als straks de nieuwe structuur van profielnota en nota van Veen is ingevoerd, wordt het onderscheid tussen deze vakken nog veel duidelijker.

De twee scharnieren verbinden drie elementen van het middelbaar onderwijs: algemeen vormende vakken - voorbereidende vakken - vaardigheden. Het eerste scharnier wordt duidelijk zichtbaar. Het tweede scharnier is moeilijker te onderscheiden. Het onderwijs in vaardigheden is uitgesmeerd over zowel de algemeen vormende als de voorbereidende vakken.

De snor maakte duidelijk, en hij is niet de eerste en de enige, dat het derde fase onderwijs niet geïnteresseerd is in de voorbereidende vakken. Het gaat om vaardigheden. Tja, rest slechts een eenvoudige conclusie. Als wij in het voortgezet onderwijs vakken geven, die op de derde fase voorbereiden en die men in de derde fase onbelangrijk acht, kunnen we die vakken beter niet geven. Dat scheelt een jas. Geen profielen in havo en vwo, geen leerwegen in vbo en mavo, alleen algemene vorming met veel nadruk op vaardigheden. Kan de middelbare school een stuk korter. Vbo en mavo naar drie jaar, havo en vwo naar vier jaar. En goed nadenken over het onderwijs in vaardigheden. Vinden de kinderen ook prettig.

Inderdaad, wild plan, niet realistisch. Maar is er een denkfout?

    • Rob Knoppert