Rondvliegende bijen uitgerust met actieve radarreflector

Met behulp van radar kunnen de bewegingen van insekten die op grote hoogten vliegen goed worden gevolgd. Storende reflecties van objecten op de grond (clutter) verhinderen echter dat deze techniek ook kan worden toegepast bij laagvliegende insekten, behalve wanneer het landschap extreem vlak is. Britse onderzoekers hebben hier nu iets op gevonden. Zij hebben bijen en hommels een instrumentje meegegeven dat een deel van de ontvangen radarstraling niet passief, maar actief retourneert. Dit signaal is zelfs bij sterke storingen door objecten op de grond goed te ontvangen.

Het instrumentje bestaat uit een zogeheten Schottky-diode, die in het centrum zit van een 16 mm lange dipoolantenne en parallel is geschakeld aan een inductor. Hiermee worden radarpulsen met een golflengte van 3,2 cm opgevangen en pulsen met een golflengte van 1,6 cm geretourneerd. De energie die voor het zendertje nodig is wordt betrokken van de radargolven zelf. Het instrumentje weegt daardoor slechts 3 milligram, ofwel ongeveer 1,5 procent van het gewicht van de dieren zelf. Het bereik ligt - bij een zender op de grond van 25 kW - rond de 700 meter.

De onderzoekers plaatsten drie soorten hommel-kolonies en één korf met honingbijen op afstanden van 70 en 250 meter van een perk met de bekende bijenplant Phacelia tanacetifolia. Nadat de dieren de weg naar deze planten hadden gevonden, werden enkele van hen uitgerust met het zendertje. Deze dieren verschenen vervolgens als duidelijke, bewegende punten op het radarscherm, omdat de andere, storende signalen nu volledig konden worden geëlimineerd. Hoewel de dieren soms van het scherm verdwenen (als ze achter een boom langs vlogen, of als ze waren geland), kon hun bloembezoek over afstanden tot 250 meter goed worden gevolgd (Nature 379, p. 29).

Uit experimenten is gebleken dat de extra luchtweerstand die de dieren door het zendertje ondervinden vrijwel te verwaarlozen is. Door de verplaatsing van het zwaartepunt zou de stand van de dieren tijdens het vliegen echter iets kunnen veranderen en daardoor zou de luchtweerstand tòch iets kunnen toenemen. Verder onderzoek zal moeten aantonen of de zendertjes het gedrag van de dieren wezenlijk beïnvloedt. De onderzoekers denken dat ook andere insekten met zo'n zendertje zouden kunnen worden uitgerust, vooral wanneer men er in slaagt het instrumentje nog verder te verkleinen.