PaardenKathedraal activeert het publiek; Clichématige decadentie, vrij naar Alberto Moravia

Voorstelling: Moraviascape, door de PaardenKathedraal. Regie en vormgeving: Niels Hamel; scenario: Niels Hamel en Patricia Kuiper; muziek/geluid: Jan Pieter Koch; spel: Carla Hardy, Paul Hoes, Ariane van Heijningen, Anton der Kinderen, Wim Mönnich. Gezien: 23/1 in De Manege, Veeartsenijstraat A22 Utrecht. T/m 27/1 aldaar.

Niet altijd is kijken naar toneel tegenwoordig roerloos zitten in een comfortabele stoel: bezoekers van Moraviascape moeten zelf in beweging komen. De reis begint zodra we in De Manege zijn, een imposante ruimte waar eens paarden draafden.

Twee heren in stijve zwarte kostuums brengen ons discreet naar locatie nummer één. Aan de rand van een bloemperk vol kartonnen tulpen blijven we staan. Daar zien we hoe een jongen met geweld de rode tulpenkoppen van hun stengels slaat.

Moraviascape is gebaseerd op teksten van de Italiaanse schrijver Alberto Moravia en vooral op diens roman De conformist. Geplaagd door onverwerkte seksuele jeugdervaringen kiest Moravia's Marcello, als hij groot is, voor het fascisme. Ook in de voorstelling wordt een link tussen persoonlijke en politieke perversie gelegd, maar verwijzingen naar Mussolini zijn achterwege gelaten.

De Marcello van acteur Paul Hoes ontwikkelt zich in anderhalf uur tijd van een vernielzuchtige jongen tot een al even destructieve volwassene: op z'n dertigste is hij een uiterlijk onkreukbaar maar van binnen verdorven ambtenaartje, een heel gewoon type kortom, dat in fascistische staatsapparaten en daarbuiten de boventoon lijkt te voeren.

De fanatieke pogingen van Marcello om normaal te zijn hebben van hem een automaat gemaakt, een wezen dat gevaarlijk is omdat het zichzelf niet kent.

In ruimtelijke plaatjes toont regisseur Niels Hamel, van huis uit theatervormgever en beeldend kunstenaar, een paar van die stadia op weg naar de normaliteit. Clichématig-decadent is Marcello's moeder, die door haar schaamteloosheid de woede en begeerte van haar zoon opwekt. We gluren naar haar door de kieren van een vierkante zwarte tent. Even degradeert de regisseur ons dus tot peepshow-klanten. Waarom? Opdat we ons van onze eigen perverse driften bewust worden? Op mij maakte het naakt in die tent een geforceerde indruk.

Daar staan dan weer enkele prachtige visuele vondsten tegenover. Zoals de op een smalle richel geprojecteerde filmbeelden van grijze mannetjes die haastig voortstappen.

Zoals de landschappen, ook al grijs, die Marcello vanuit het raampje van zijn treincoupé voorbij ziet schieten. Of de scène waarin Marcello's echtgenote Giulia (Carla Hardy) lippengymnastiek zit te doen om haar bevroren glimlach des te langer vol te houden.

De beelden worden begeleid door een spannende soundtrack, van muziekvormgever Jan Pieter Koch, met geluidsopnamen van stationsdrukte en andere plekken waar veel mensen komen. Op zulke plekken komen Marcelllo en Giulia ook het liefst: zij voelen zich pas goed als ze helemaal in de massa opgaan. Moraviascape had ook Escape naar de Massa of zoiets kunnen heten.