Holbrooke had geen omlijnd plan bij begin vredesmissie

KÖNIGSWINTER, 25 JAN. De Amerikaanse architect van het vredesakkoord voor Bosnië, Richard Holbrooke, had “geen plan” toen hij in augustus vorig jaar begon aan zijn missie op de Balkan. Dit zegt hij vandaag in een vraaggesprek met deze krant.

“Er was een beslissing [van de Amerikaanse regering] een uiterste poging te wagen om te zien wat er gedaan kon worden”, zegt Holbrooke. “We hadden een serie uitgangspunten: samenhangende vredesovereenkomst, economische wederopbouw, oorlogsmisdaden. Maar we hadden geen plan. We hadden een reeks standpunten, maar die moesten worden herschapen in een vredesplan. En dat vormde zich gaandeweg.”

Holbrooke zegt dat zijn intensieve pendeldiplomatie “nog te langzaam” ging voor de militaire leiders. “Wij wilden nog voor de winter een overeenkomst. De militairen waren zo ongerust dat ze het nog sneller wilden. De militairen wilden de overeenkomst nog een maand eerder. Het laatste dat zij wilden, was 60.000 soldaten midden in een winter op de Balkan plaatsen. En kijk maar naar de moeite die we gehad hebben om de rivier de Sava over te steken: ze hadden gelijk.”

Volgens Holbrooke waren de onderhandelingen in Dayton, Ohio, “het zwaarst”. “De moeilijkste momenten waren er toen we probeerden de Bosnische regering te laten inzien dat ze moest kiezen tussen volledige rechtvaardigheid - wat betekende: geen vrede - of enkele kleine concessies in ruil voor vrede. Je morele sympathie lag bij de Bosnische moslims, maar objectief gezien hadden ze al negentig procent bereikt van wat ze wilden. Zij moesten dus kiezen tussen negentig procent en niets. Zij konden geen honderd procent krijgen.”

Holbrooke erkent dat er problemen zijn bij de uitvoering van het akkoord, dat in zijn ogen ook een aantal “zwakke” bepalingen kent. “De wederopbouw is een inspanning van vijf jaar. We hebben nog wel meer geld nodig. Maar ik ben erg optimistisch dat deze vrede zal werken. Militair zit 'Dayton' op schema”, zegt Holbrooke, die volgende maand de regering verlaat.

Volgens Holbrooke was de val van Srebrenica “het keerpunt” in het Amerikaanse Bosnië-beleid. Niet de Nederlandse soldaten maar de VN hebben gefaald, meent hij. “En Nederland was het tragische land dat toevallig ter plekke was. Ik heb met uw koningin en met uw leiders gesproken over het Srebrenica-dilemma een maand vóór de tragedie. Iedereen wist dat de Nederlandse troepen op de meest gevaarlijke plaats van het land zaten.”