IBM boekt de winst van reorganisatie

AMSTERDAM, 24 JAN. Hij is in een 'winning mood', want “we hebben het hartstikke goed gedaan”. Amandus Lundqvist, algemeen directeur van computerfabrikant IBM Nederland, presenteerde gisteren het resultaat van enkele jaren reorganiseren: een verdubbeling van de netto winst, van 113 miljoen naar 229 miljoen gulden.

Tegelijk bracht 1995 een kentering in de omzetontwikkeling van het 'handelshuis' IBM Nederland BV. Twee jaren van daling werden vorig jaar omgebogen in 5 procent groei, tot 1,66 miljard gulden. De geconsolideerde omzet van de IBM Nederland NV, waaronder ook het Europese logistieke centrum en andere internationale diensten vallen, nam met 0,6 procent toe tot 2,64 miljard gulden. In Uithoorn en Zoetermeer beschikt IBM over ruim de helft van IBM's Europese capaciteit voor software-ontwikkeling en netwerkdiensten.

De winstverbetering schrijft Lundqvist toe aan zo'n 5 procent marktgroei, doelmatiger werken en lagere kosten. In 1994 werd nog 52 miljoen gulden uitgetrokken voor reorganisaties, vorig jaar was hiervoor nog maar 8 miljoen gulden nodig.

IBM Nederland heeft de afgelopen jaren diep in zijn organisatie gesneden. Eind vorige maand telde het ruim 3.100 medewerkers, 2.500 minder dan in 1992. Dat jaar behaalde IBM Nederland een omzet van 3,4 miljard gulden, waarop het 166 miljoen gulden verlies leed.

De personele teruggang en het winstherstel illustreren de saneringsslag die binnen heel IBM heeft gewoed, nadat begin jaren negentig glashelder werd dat de dominante positie van het Amerikaanse automatiseringsconcern ernstig onder druk stond. Klanten begrepen meer van automatisering en lieten zich niet langer de wet door IBM voorschrijven. Ook kreeg het concern op veel terreinen last van gespecialiseerde nieuwkomers, die meer gevoel voor markt en klanten toonden en gemakkelijker van koers veranderden als dat nodig was.

Voor 'Big Blue' had dat onaangename consequenties. Het verloor marktaandeel en kwam in dieprode cijfers terecht. Werd in 1990 nog 6 miljard dollar winst geboekt op 69 miljard omzet, een jaar later moest 2,8 miljard dollar verlies worden gerapporteerd bij een omzet van 65 miljard dollar. Reorganisaties hadden weinig effect; in 1992 kwam er nog eens 5 miljard dollar verlies bij.

Een nieuwe topman, Lou Gerstner, trad in 1993 aan en maakte schoon schip, waarbij hij een recordverlies nam van 8,1 miljard dollar. Zijn programma voor kostenreductie trof alle IBM-dochters, ook de Nederlandse. Tegelijk dwong Gerstner de koninkrijkjes binnen zijn concern tot meer samenwerking, en vergrootte hij IBM's belang in programmatuur door, aanvankelijk via een voor IBM uniek vijandig bod, softwarebedrijf Lotus te kopen. Dit bedrijf heeft een sterke positie in netwerk-software, volgens Gerstner dè groeimarkt. Lundqvist beaamt die opvatting volmondig. Met alle kennis die IBM in huis heeft moet het in staat zijn een dominante rol in netwerk-technologie te spelen, meent hij.

De saneringen en reorganisaties bij IBM waren pijnlijk voor personeel dat met allengs minder riante vertrekregelingen uit het bedrijf werd gedirigeerd, maar een opluchting voor de achterblijvers. Het concern vertoonde over 1994 alweer 3 miljard dollar winst en een licht stijgende omzet (64 miljard). Het afgelopen jaar bevestigde het herstel: vorige week maakte IBM een recordomzet van 71,9 miljard dollar bekend en 38 procent winstgroei tot 4,2 miljard.

Lundqvist, die sinds zijn aantreden als algemeen directeur de sanering in Nederland leidde en daarbij hard in conflict kwam met bonden en ondernemingsraad, noemt de operatie “pijnlijk”, maar noodzakelijk. “Ik heb afscheid moeten nemen van mensen met wie ik in dit bedrijf begonnen ben.”

Verwijten van vakbondszijde dat IBM zonder onderbouwing de kaasschaaf hanteerde wimpelt hij af. “We moesten rigoureus ingrijpen. De tijd ontbrak voor uitgebreid overleg over veranderingen van processen.”

Het leed is echter geleden, meent hij, nu IBM Nederland ontdaan is van veel staffunctionarissen en meer personeel in directe functies, dicht bij markt en klanten, heeft gebracht. “Minder chiefs, veel meer indians. We hebben de herstructurering al voor een groot deel terugverdiend. De kosten van onze organisatie zijn gehalveerd.”

De interne verhoudingen zijn volgens hem ook verbeterd. “Goede resultaten helpen ontzettend.” Hij gaat ervan uit dat dit jaar de opgaande lijn wordt voortgezet. De Nederlandse markt voor informatietechnologie groeit naar verwachting met 5 procent. “Ik wil harder groeien.”

    • Hans Wammes