Distant Voices: paniek is het ergste ongeluk dat er bestaat

Voorsteling: Distant Voices naar de film Distant Voices - Still Lives van Terence Davies door De Wetten van Kepler. Decor: Simon Haen; regie: Wim Berings; spelers: Romijn Conen, Dominique Hoste, Simone Delorme e.a. Gezien 23/1 Theater Bis, Den Bosch. Te zien t/m 27/1 aldaar. Tournee t/m 8/2.

De oorsprong van alle dramatische kunst ligt in de familie; als we literatuur ook tot drama rekenen, dan ligt in die onweerlegbare openingszin van Tolstoj's Anna Karenina een eindeloze, harde waarheid besloten: “Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze.” De Britse cineast Terence Davies gaf met zijn film Distant Voices - Still Lives een onvergetelijk gestileerd-realistisch portret van zijn kindertijd in een ongelukkig gezin. Dat werd tot tergens toe overheerst door een tirannieke, gewelddadige vader, lijdend aan woedeaanvallen, die na zijn dood grote verwarring achterliet. Bij zijn vrouw, dochters en zoon streden gevoelens van bevrijding met compassie. “Waarom ben je eigenlijk met hem getrouwd, mama?” vraagt een van de dochters. “Hij was aardig en kon goed dansen”, luidt het opgewekte antwoord.

Regisseur Wim Bering is verslaafd aan de film, en begrijpelijk. Film en theater liggen in dit geval dicht bij elkaar. De vijf acteurs in Distant Voices beschikken slechts over een lege, zwarte ruimte. Ramen aan de achterzijde geven de suggestie van een huiskamer. De overleden vader is in het zwart gekleed. Hij is aanwezig en tegelijk afwezig, zo lopen de tijden van voor en na zijn dood door elkaar.

De dialogen bestaan uit flarden, flitsen, die langzaam een geheel gaan vormen. De verbrokkeling van het gezin is meteen al in volle gang. Als een van de dochters naar balletles wil, dan moet ze eerst van haar vader een smerige kelder vol spinnen schoonmaken. Andere daad van agressie: de man verdenkt de vrouw van overspel, en slaat en schopt haar. Toch blijft ze haar echtgenoot op onbegrijpelijke wijze trouw; hij heeft een geheimzinnige, fascinerende aantrekkingskracht die niet is te doven. Zij wil niets liever dan achter dat geweld-uit-wanhoop de tederheid vinden, de roep om geborgenheid.

De regie maakt veel gebruik van filmische middelen en vooral van een filmisch ritme. Korte, heftige scènes wisselen af met traag-elegische. Zowel in de film als op het toneel vormen de stills van de kinderen die gaan trouwen aangrijpende momenten. Daar staan ze, op de gelukkigste dag van hun leven. De dochter is nerveus, barst in tranen los: ze mist haar vader. De toeschouwers weten meer dan de personages: die dochter gaat dezelfde hel tegemoet als haar moeder. In een paar zinnen is duidelijk gemaakt dat haar echtgenoot al even dwingend is als haar vader. De wanhoop is zo groot, dat er in dramaturgisch opzicht maar een oplossing is: dansen. Dat gebeurt veelvuldig in de voorstelling; klagende blues, en dan de bevrijdende dans.

Er is een grote tekortkoming aan Distant Voices in deze uitvoering, waardoor de zorgvuldige toonzetting hardhandig wordt verscheurd. De stervenszieke vader ontvlucht het ziekenhuis en komt thuis, jankend en krijsend, veel te ingeleefd de uitgemergelde man spelend. Hier gaat echt alles verkeerd en slaat de subtiele geloofwaardigheid van de andere scènes om in misplaatste en onaannemelijke method acting.

Dit compacte familiedrama van nauwelijks een uur vertelt hoe dicht emoties bij elkaar liggen; hoe tederheid een tel later agressie kan zijn. En weer tederheid wordt. Cineast Terence Davies en regisseur Wim Berings hebben hun focus gericht op de kern van het bestaan, die plek waar kinderen hun vaak verwarde gevoelens ontdekken jegens hun ouders en elkaar: het gezin. Het ongeluk van het gezin in Distant Voices is er een van paniek, van niet weten waar aan toe te zijn. Dat resulteert in puur drama.

    • Kester Freriks