Wijers: Duitsers hebben drie keer woordbreuk gepleegd

DEN HAAG, 23 JAN. Uiteindelijk was het een gebrek aan vertrouwen dat minister Wijers (economische zaken) ervan weerhield om Fokker financieel te ondersteunen. Sterker: Wijers vindt dat DASA driemaal woordbreuk heeft gepleegd. Op 3 mei 1995 zou een leasemaatschappij opgericht dienen te zijn voor het leasen (in plaats van verkopen) van vliegtuigen. Er zou een overtuigend, transparant ondernemingsplan met de perspectieven voor de toekomst op tafel komen en DASA zou zich inzetten voor Europese samenwerking met andere vliegtuigbouwers. Van alle drie de toezeggingen kwam volgens Wijers niets terecht. Bovendien moet Daimler Benz volgens Wijers niet zeuren over de 2,3 miljard D-mark die nu op Fokker worden afgeschreven.

Wijers: “DASA heeft Fokker destijds, in 1993, voor een prikkie verworven. Je kon verwachten dat Daimler Benz snel zou investeren. Als je als onderneming een strategie ontwikkelt, dan weet je wat de kosten zijn. Normaal kost het je 4 à 5 miljard gulden om zo'n positie in de markt voor regionale toestellen op te bouwen als DASA wilde opbouwen”. Dat ze nu ineens afhaken valt hem dus koud op de maag.

Zelf ziet Wijers het als een “exit” beslissing. Een besluit om uit de industrie van de regionale vliegtuigen te stappen. “Nieuwe bezems vegen schoon”, zei hij na de persconferentie gisteren, doelend op de nieuwe topman Jürgen Schrempp van het grootste industriële conglomeraat van Duitsland Daimler Benz. Gisteren maakte Schrempp het grootste verlies bekend dat ooit in één jaar door een industriële onderneming is gemaakt. Fokker is voor een belangrijk deel voor die verliezen verantwoordelijk. “Op een omzet van 2,5 miljard gulden per jaar wordt door Fokker rond een miljard verlies gemaakt”, aldus Wijers.

“Mijn industriële kennis schiet tekort om een onderneming te vinden die zulke verliezen jaren achter elkaar kan maken. Tientallen miljoen gulden dienen bij Fokker als cijfer achter de komma”. Als een onderneming dergelijke kolossale verliezen maakt over de afgelopen twee jaar en een balans heeft die ook al niet in orde is, dan kun je maatregelen verwachten.

Dat is ook niet het punt, zegt Wijers. Zijn punt is dat Daimer Benz en dochter DASA zich niet houden aan eerder gemaakte afspraken. Afgelopen vrijdag, tijdens het gesprek tussen Kok, Wijers en Schrempp op het Catshuis, raakte de minister van economische zaken helemaal het spoor bijster, toen Schrempp Fokker als “ongewenst kind” buiten de deur zette. Wijers: “Fokker is geen dochteronderneming van DASA, zei hij. Het is gewoon een maatschappij waarmee wij gelieerd zijn. Maar, zei ik, jullie zijn toch de managing partner, jullie hebben het management benoemd en hebben de meerderheid in de Raad van Commissarissen?” Maar Schrempp was onvermurwbaar. Fokker werd niet langer gezien als een dochteronderneming en mocht daarom ook niet langer teren op de zak van de ouders. Het kind moest zelfstandig kunnen overleven en anders maar sterven.

Voor overleving, zo had Schrempp in zijn buitenverblijf in Zuid-Afrika uitgerekend, was het nodig dat het eigen vermogen minimaal 20 procent van het balanstotaal bedroeg. Bij Fokker is dat niet het geval. Dat bedrijf heeft zelfs een negatief eigen vermogen. Exit dus, tenzij de Staat der Nederlanden bereid was nog eens flink de geldbuidel open te trekken.

Voor Wijers zou er nog wel te praten zijn geweest als Daimler naast “het dictaat” van rond de 3 miljard gulden, ook maar enig perspectief voor de toekomst had geboden. Maar ook dat werd de minister niet gewaar.

Het besluit om te breken met Fokker is volgens Wijers door Schrempp hoogstpersoonlijk genomen. Hij komt daarmee terug op de door zijn voorganger Edzard Reuter gevoerde “diversificatiestrategie”. Behalve vrachtwagens en personenauto's wilde Reuter ook groot worden in wasmachines (AEG) en vliegtuigen (Dornier, DASA).

“Ik ken maar weinig voorbeelden van succesvolle conglomeraten”, zei Wijers na afloop van de persconferentie. “Ja, Richard Branson, maar die houdt afstand tot de bedrijven waarvan hij eigenaar is. Het gaat hem om het toevoegen van waarde. Bij het verkopen van vliegtuigen gaat het om hele andere zaken. Daar moet je posities opbouwen. Bij die regionale vliegtuigen is sprake van een echte global market. Je moet risico's spreiden door tegelijk in de VS, Europa en Zuid-Oost Azië aanwezig te zijn. Als je groot bent in de VS, dan treft de ontwikkeling van de dollarkoers je niet. In Europa hebben we tijd verloren, veel tijd. Met de Europese samenwerking is anderhalf jaar geleden een flinke sprong terug gemaakt. Er wordt met woede gesproken over hoe dat destijds is gegaan. Dan vallen woorden als arrogantie”.

    • Frank van Empel