Kamer onzeker over opdeling Rotterdam; Kabinetsvoorstel dat de stad in vijf nieuwe gemeenten splitst is een typisch Haags compromis

Deze week bespreekt de Tweede Kamer het kabinetsvoorstel voor de stadsprovincie Rotterdam. Het is de vraag of het voorstel het haalt.

DEN HAAG, 23 JAN. De donderslagen die de referenda vorig jaar in Amsterdam en Rotterdam veroorzaakten galmen nog steeds na op het Binnenhof. De komende twee dagen moet de Tweede Kamer een antwoord vinden op de vraag die destijds aan de inwoners van de stad werd voorgelegd: bent u het ermee eens dat bij de oprichting van een stadsprovincie uw gemeente wordt opgedeeld in een aantal nieuwe gemeenten? Nee, zeiden de Rotterdammers juni vorig jaar.

Het kabinet werd in het voorjaar van 1995 met een geweldig probleem opgezadeld. De steun voor de stadsprovincies in de twee grootste steden was plotseling verdwenen en een alternatief was na jarenlang bestuurlijk en politiek ploeteren niet voorhanden. De opdeling van Rotterdam in tien stukken moest de gemeenten binnen de stadsprovincie met elkaar in evenwicht brengen. Een ongedeeld Rotterdam zou onevenredig veel macht krijgen in het nieuwe provinciebestuur. Steun van de omliggende gemeenten voor een stadsprovincie was daarmee uitgesloten.

Hoewel de verantwoordelijke bewindslieden minister Dijkstal en staatssecretaris Van de Vondervoort (binnenlandse zaken) het volstrekt oneens waren met de wijze waarop de referenda waren gehouden, luisterden zij toch naar de stem van het volk. Amsterdam en omstreken mocht zich herbezinnen op zijn bestuurlijke toekomst, voor Rotterdam werd in allerijl een nieuw plan bedacht. Het wetsvoorstel waarover morgen en donderdag wordt gedebatteerd is een typisch Haags compromis. Als het aan het kabinet ligt wordt Rotterdam nog steeds opgedeeld, maar in minder stukken dan aanvankelijk de bedoeling was. Het stadscentrum - het gebied binnen de Rotterdamse ringweg - blijft ongedeeld, de rest wordt verdeeld over de nieuwe gemeenten Alexanderpolder, Berg en Schie, Hoek van Holland en Hoogvliet. Daarmee zijn grofweg de stadsgrenzen van voor de Tweede Wereldoorlog hersteld.

De vraag is of dat compromis het in de Tweede Kamer haalt. De kritiek op de voorstellen is de laatste maanden heviger geworden. De leden van de Raad van State fronsten in 1994 al hun wenkbrauwen, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) wees het plan eind vorig jaar ronduit af.

De Kamer wordt inmiddels ook door het Rotterdamse college van B en W bestookt met argumenten tegen een opdeling van Rotterdam. De wethouders hebben na het referendum beloofd elke opdeling tegen te werken, maar doen dat niet allemaal van harte. De PvdA-wethouders Simons en Kombrink zijn tegen de opdeling, hun partijgenoot burgemeester Peper is vóór. GroenLinks en D66 sluiten zich bij de PvdA-wethouders aan, VVD en CDA zitten meer op de lijn van Peper.

Ook in de PvdA-fractie in de Tweede Kamer lopen de meningen uiteen. Een deel van de fractie, onder wie de Rotterdammer Van Heemst, is na het referendum tegen een opdeling. Anderen, onder wie premier Kok en Kamerlid De Cloe, willen dat het ingezette proces doorgaat. VVD-leider Bolkestein en fractievoorzitter Wolffensperger van D66 vinden dat de knoop moet worden doorgehakt. Als de PvdA kiest voor de lijn-Van Heemst zal de VVD waarschijnlijk haar steun aan het kabinetsvoorstel onthouden. Met de bezwaren van het CDA bestaat voor het kabinetsvoorstel dan geen meerderheid meer in de Kamer.

Aan de vooravond van het debat over Rotterdam zullen de fractievoorzitters de kwestie nogmaals bespreken. Oppositiepartij CDA, aangevoerd door de Rotterdammer Van der Heijden, wil dat Rotterdam in meer delen wordt opgesplitst dan de regering van plan is. Van der Heijden wil de voorgestelde gemeente Berg en Schie opdelen in twee afzonderlijke gemeenten: Overschie en Hillegersberg-Schiebroek. Ook IJsselmonde en Charlois moeten onafhankelijke gemeenten worden.

Als de Kamer akkoord gaat met de plannen van het kabinet zal het touwtrekken naar verwachting opnieuw beginnen in de senaat. De Eerste Kamer heeft de ontwikkelingen in het binnenlandse bestuur de afgelopen maanden met argusogen gevolgd. Die kritische houding wordt ingegeven door het feit dat de toekomstige kaart van Nederland nog zoveel lege plekken vertoont. Waar gaat het heen met de gemeentelijke herindeling? Wat gebeurt straks met de stedelijke regio's Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Enschede/Hengelo, Arnhem/Nijmegen en Eindhoven/Helmond? Die komen officieel ook nog in aanmerking voor de status van stadsprovincie. Verder vraagt de senaat zich af wat er overblijft van al die kaalgeschoren provincies. Op dit moment is er nog weinig zicht op de belofte van het paarse regeerakkoord dat “in het hele land een meer doorzichtig bestuur zal ontstaan”.