'Gokken op Jeltsin is zelfmoord'; Gajdar: breuk Jeltsin en hervormers is definitief

MOSKOU, 23 JAN. De breuk tussen president Jeltsin en de hervormingsgezinde krachten in Rusland is “definitief en onherstelbaar” en het zou het beste zijn als Jeltsin zich niet herkiesbaar stelt voor een tweede termijn. Dat zei oud-premier Jegor Gajdar, de man die doorgaat voor de 'architect van de economische hervormingen' in Rusland, gisteren op een persconferentie in Moskou. “Gokken op Jeltsin is zelfmoord”, waarschuwde hij.

Gajdar is leider van de partij Ruslands Democratische Keuze die in het vorige parlement nog tot de grootste fracties behoorde, maar bij de verkiezingen van 17 december de kiesdrempel niet haalde. Hij wordt beschouwd als leider van de Westers georiënteerde hervormers en intellectuelen die in 1991 en 1992 pal achter Jeltsin stonden. Gajdar is ondanks zijn kritiek op de oorlog in Tsjetsjenië en op delen van het economische beleid Jeltsin ook daarna trouw gebleven.

Maar gisteren maakte de hervormingsgezinde politicus bekend dat hij zich terugtrekt uit de 'presidentiële raad', een breed adviesorgaan van Jeltsin. Tevens zei hij de president een brief te schrijven waarin hij hem oproept zich niet herkiesbaar te stellen. “Zijn nominatie zou het best mogelijke geschenk voor de communisten zijn”, aldus Gajdar. “Als de partij van de macht besluit Jeltsins nominatie door te zetten, biedt dat de communisten een geweldige kans op de overwinning.”

Gajdar refereerde aan de presidentsverkiezingen van 16 juni, die met kandidaten als de populist Zjirinovski en de communist Zjoeganov niet alleen over beleid of personen lijken te gaan, maar ook over het toekomstige politieke systeem in Rusland. Jeltsin zei gisteren dat “het erop lijkt dat ik mijn toestemming zal geven om deel te nemen aan de presidentsverkiezingen”. Zijn definitieve besluit zou hij half februari bekend maken.

Bij de parlementsverkiezingen van vorige maand eindigden de communisten en nationalisten bovenaan. Politieke waarnemers rekenden toen voor dat om te voorkomen dat de tweede beslissende ronde van de presidentsverkiezingen straks tussen Zjoeganov en Zjirinovski gaat, alle hervormingsgezinde krachten zich zouden moeten verenigen achter één kandidaat.

De kans op zo'n grote democratische coalitie is de afgelopen weken echter sterk gedaald. Jeltsin zelf heeft twee hervormingsgezinde ministers ontslagen en uitte afgelopen vrijdag op een persconferentie felle kritiek op de grootste hervormingsgezinde fractie in het parlement, die van Grigori Javlinski. De econoom Javlinski is de belangrijkste democratisch georiënteerde presidentskandidaat die zich in het 'coalitie-scenario' ten gunste van Jeltsin had moeten terugtrekken.

Gajdar zei gisteren dat zijn aanhangers nu waarschijnlijk Javlinski zullen steunen of premier Tsjernomyrdin, als die zou besluiten zich alsnog in de race te storten. “Na de gebeurtenissen in Pervomajskoje kan ik niet zeggen wat in het Kremlin de boventoon voert: hulpeloosheid, wreedheid of leugens. En de wisselingen van personen die zijn doorgevoerd maken het nog moeilijker - om het zacht uit te drukken - om Jeltsin te steunen”, aldus Gajdar in een verwijzing naar de gewelddadige afwikkeling van de Tsjetsjeense gijzelingscrisis vorige week en het ontslag van onder anderen vice-premier Anatoli Tsjoebais, de laatste jonge hervormer in de regering.

“De president van 1991 en de president van begin 1996 zijn twee totaal verschillende personen. Ze gaan met een ander slag mensen om en vertonen verschillende reacties. Ik heb de hoop verloren dat de Jeltsin van 1991 kan worden teruggebracht”, aldus Gajdar. Hij voegde toe “geen sprankje hoop” meer te hebben dat de huidige Jeltsin zal doorgaan met economische en democratische hervormingen.

De president zelf liet zich daarover gisteren anders uit. Tijdens een bijeenkomst met buitenlandse investeerders zei hij: “Rusland zal zich niet afwenden van het beleid van democratische hervormingen en de markt. Ik garandeer u dat als president.” Uit het ontslag van Anatoli Tsjoebais, de drijvende kracht achter de privatiseringen, hoefde men geen conclusies te trekken. “Tsjoebais was niet de enige die zich met privatisering bezighield. Hij was wel de enige die bepaalde fouten maakte”, aldus Jeltsin.

Tegelijkertijd duidde de president er echter op dat inflatiebestrijding minder prioriteit zal krijgen en verkoop van staatsbedrijven zal worden afgeremd. “Alleen goedkope kredieten kunnen de Russische industrie de benodigde ruggewind geven”, zei hij. De privatisering zal worden “verfijnd, rekening houdend met de positieve en negatieve factoren” uit het verleden.

De buitenlandse gasten toonden zich na afloop “zeer tevreden”, zoals Percy Barnevik, president van Asea Brown Boveri, zei. “Het was belangrijk om de verzekering te krijgen dat ondanks de ministerswisselingen de koers hetzelfde zou blijven, en dat werd vandaag bevestigd door president Jeltsin.”

    • Hans Nijenhuis