Gevecht om fortuin van Marcos gaat door

SINGAPORE, 23 JAN. De miljoenen van Ferdinand Marcos zijn nog steeds niet verdeeld. Onderhandelingen in Hongkong over wie er nu recht heeft op de 475 miljoen dollar (ruim 700 miljoen gulden) van de familie van de voormalige Filippijnse president op Zwitserse bankrekeningen eindigden eind vorige week na veertig uur zoals ze een paar dagen eerder waren begonnen: zonder resultaat. Het gevecht om het geld duurt al ruim tien jaar en de pessimistische conclusie van een van de onderhandelaars was dat “het nog wel even kan duren” voordat overeenstemming wordt bereikt.

Al aan het begin van de besprekingen in Hongkong was er weinig hoop op een concreet resultaat. Oorzaak daarvan was de afwezigheid van de weduwe van Marcos, Imelda, die de bijeenkomst “een onderdeel van een samenzwering tegen de familie” noemde en derhalve weigerde te komen. De voormalige first lady van de Filippijnen verwierf tijdens de twintig jaar dat haar man president was, mondiale roem door haar extravagante uitgaven waarvan die voor haar uitgebreide schoenencollectie de meest in het oog springende waren. Imelda maakt sinds 1986, toen de familie-Marcos de Filippijnen moest ontvluchten voor een volksopstand onder leiding van de latere president Cory Aquino, aanspraak op het geld dat al jaren bevroren staat op Zwitserse bankrekeningen.

De strijd om het Marcos-geld was drie jaar geleden al bijna eens opgelost. Toen wist Imelda in het diepste geheim een akkoord te bereiken met de Filippijnse regering van Fidel Ramos, een van de andere partijen die de miljoenen opeist. De regering zou 75 procent van de tegoeden op de Zwitserse bankrekeningen krijgen; de overige 25 procent zou naar de familie Marcos gaan. In ruil voor deze deal zou de Filippijnse regering alle aanklachten die tegen de familie liepen wegens het schenden van de mensenrechten tijdens het bewind van Ferdinand laten vallen.

Maar een jaar geleden lekte deze afspraak uit en zag de regering zich door scherpe protesten van de Filippijnse bevolking gedwongen daar van af te zien. Ramos en de zijnen kregen het vooral hard te verduren van een groep die zich omschrijft als de 'slachtoffers van het Marcos-regime' en uit ruim 10.000 Filippijnse mannen en vrouwen bestaat. Deze organisatie staat in haar aanspraak op het geld juridisch sterk sinds de uitspraak in een rechtzaak op Hawaï, waar de familie Marcos in 1986 naar toe vluchtte. In die zaak oordeelde de jury dat de slachtoffers recht hebben op een schadevergoeding van in totaal 1,9 miljard dollar (circa 2,9 miljard gulden). Een deel van dat geld staat op de bewuste Zwitserse bankrekeningen. De overige miljoenen zullen moeten komen uit andere bezittingen van de familie.

Hoewel Imelda graag mag zeuren over geld en beweert dat zij sinds haar vlucht in 1986 niets meer heeft, hebben deskundigen in opdracht van de Filippijnse regering vorig jaar berekend dat het totale vermogen van de familie Marcos, verdeeld over aandelen, kunst, onroerend goed en baar geld, in totaal bijna drie miljard dollar (viereneenhalf miljard gulden) bedraagt. Armoede veinzen was een van Imelda's laatste troefkaarten in de strijd om de miljoenen. Daarom was de deal met Ramos ideaal voor haar geweest. In dat geval kon zij een compromis omzeilen waarbij zij werd verplicht een deel van haar bezit af te staan aan de slachtoffers. “Zo'n compromis in deze zaak”, beweert zij nu, “wordt door de Filippijnse bevolking uitgelegd als een schuldbekentenis. En wij hebben geen schuld. De familie Marcos heeft dit land niets ontnomen, we hebben alleen maar gegeven.”

Als gevolg van de uitspraak van de Amerikaanse rechtbank in het voordeel van de 10.000 slachtoffers is de strijd om de Marcos-miljoenen aanmerkelijk gecompliceerder geworden. Vooral de twee Zwitserse banken waarop de tegoeden vaststaan - Swiss Bank Corporation en Crédit Suisse - vrezen sindsdien dat wellicht juist zij het slachtoffer van alle gesoebat worden. De banken zijn door de uitspraak verplicht het geld over te maken naar de Filippijnen, zodat het daar verdeeld kan worden onder de slachtoffers.

Ook de Filippijnse regering eist het geld van de Zwitserse bankrekeningen op grond van het argument dat Marcos in de twintig jaar dat hij het land bestuurde zo'n vijf miljard dollar (ongeveer zeveneneenhalf miljard gulden) aan de economie van de Filippijnen heeft onttrokken. Ramos en de zijnen hebben na het mislukken van hun geheime akkoord met Imelda beloofd een deel van dat geld uit te keren aan de slachtoffers. “Als we deze zaak ooit willen oplossen en we willen dat de Filippijnen zoveel mogelijk kunnen profiteren, moeten we een compromis zoeken”, zei Ramos eind vorig jaar. Nu Imelda juist dat compromis absoluut niet wil, rest er voorlopig dus maar één conclusie: de zaak zit muurvast.

Om enige beweging in de zaak te krijgen en vooral om zelf zoveel mogelijk buiten schot te blijven, initieerden de inmiddels wat angstige Zwitserse banken de bijeenkomst in Hongkong. De bankiers hadden eerder uitstel van betaling afgedwongen bij de Amerikaanse rechtbank en hoopten nu achter gesloten deuren tot een akkoord te komen waarmee alle partijen kunnen leven. Dat is voorlopig nog een utopie en de ironie wil dat alle pogingen om tot zo'n akkoord te komen het meest worden bemoeilijkt door de partij die er juridisch gezien het zwakst voorstaat: de familie Marcos.

Sinds Imelda Marcos een paar jaar na de dood van haar man in 1989 terugkeerde op de Filippijnen, is haar populairiteit tot ongekende hoogten gestegen. Nu de Filippijnse economie het hoge groeitempo in het Verre Oosten maar moeizaam kan bijhouden en het land nog steeds wordt getypeerd als 'de zieke man van Azië', denkt een steeds groter deel van de bevolking met nostalgie terug aan de goede tijden van het Marcos-regime. Onlangs werd Imelda, amper tien jaar nadat zij het land was uitgejaagd, met grote meerderheid tot Filippijns parlementslid voor de provincie Leyte, haar geboortestreek, gekozen.

Sindsdien speelt de voormalige schoonheidskoningin de vermoorde onschuld en werpt zij zich op als de vorstin van de armen en toekomstig president van de Filippijnen. Haar onverwachte rentree maakt het gevecht om de miljoenen een stuk emotioneler en moeilijker, zeker nu zij steeds vaker de feiten verdraait. Illustratief hierbij is haar verklaring voor alle rijkdom die de familie in de loop der jaren vergaarde. Alle miljoenen zijn, aldus mevrouw Marcos, simpelweg terug te brengen tot een gelukkige belegging van haar Ferdinand in 1954. “Toen heeft hij nogal wat goud gekocht omdat zijn familie geld had. Hij betaalde destijds 35 dollar per ounce. In de jaren '70 is de goudprijs enorm opgelopen en op een gegeven moment was het goud 700 tot 800 dollar per ounce waard. Toen heeft Ferdinand het verkocht en van dat geld hebben we dit land verder opgebouwd.”

    • Max Christern