Beweeglijke handcamera's veroveren tv-series

Wie naar een speelfilm kijkt wil zich laten meevoeren in het verhaal en niet gestoord worden door in beeld komende microfoons, lampen en op de vloer rondslingerende kabels. De veelal schokkerige opnamen van een handcamera passen daarom vaak niet in een film. Zelfs hoor je soms de cameraman ademen.

De handcamera heeft het filmen wel veel goedkoper en eenvoudiger gemaakt. De cameraman kan alle kanten op bewegen en draait eenvoudig met de actie mee. “Een handcamera maakt de mens achter de camera voelbaar, hij wordt een factor in het verhaal”, zegt cameraman en programmamaker Frans Bromet, die zijn programma's als Buren en Zaal over de vloer helemaal uit de hand filmt. “Ik gebruik hem tegenwoordig veel voor reportages, als het er naturel moet uitzien. Net zo belangrijk als de camera is trouwens het licht; ik laat iemand liever half in het donker staan, als dat toevallig zo uitkomt, dan dat ik ingrijp en er een sterke lamp opzet.”

Voor AT5 filmt Bromet Zaal over de vloer, waarin Rik Zaal op bezoek gaat bij bekende Nederlanders thuis. Tijdens het gesprek gaat de camera op onderzoek uit, zodat de kijker een blik gegund wordt op zaken die we in een 'klassiek' gefilmd programma nooit zouden zien; de tekst op een ansicht of de titels van een rij boeken op een plank. De cameraman wordt verteller.

Nieuw zijn de draagbare camera's niet - de Nederlandse documentairemaker Joris Ivens gebruikte hem al in de jaren twintig - maar op televisie heeft men de handcamera nog niet zo lang geleden ontdekt, zo lijkt het. Recente dramaseries als Fort Alpha (TROS), Nosmo King (NPS) en Baantjer & De Cock (RTL4, alweer afgelopen) vallen op door een voortdurend bewegend beeld. “De cameratechniek op televisie is inderdaad aan het veranderen”, denkt cameraman Mark de Blok (Baantjer), “de kijker kan meer hebben dan vroeger. Video- en muziekclips zijn gewoon geworden; iedereen maakt tegenwoordig z'n eigen films met de videocamera. Je ziet op televisie een meer spontane manier van filmen. Ook montage, belichting en het kleurgebruik veranderen mee.”

“Baantjer is deels uit de hand en deels vanaf een Dolly gefilmd, een bewegend platform waar camera en cameraman op staan. De vloeiende beweging alsof het beeld ademt, kregen we door het gebruik van een Dutch Head, een statiefkop waarmee je behalve over een horizontale en vertikale as ook schuin omhoog en omlaag kan. Het statische is er dan af.”

In de Tandenborstelshow, een show van de zender Veronica rondom presentator Rolf Wouters, lijkt een ongewone cameravoering een doel op zich. Niets gaat gewoon; de cameraman is met kabels en al in beeld, tijdens het op- en afbouwen van decors gaat de show gewoon door. Het beeld staat geen moment stil, de camera draait, kantelt en zwenkt met een skycrane door de hele ruimte, alsof we naar de registratie van een popconcert kijken.

Reality-tv is in en het beweeglijke van de handcamera past daarbij. Een voorbeeld van optimaal gebruik van handheld filmen is te zien in Zusje, de recente speelfilm van Robert Jan Westdijk. In de film volgt een jongen zijn zusje met een handcamera; de toeschouwer ziet wat er gebeurt vrijwel uitsluitend door de ogen van de broer, dat wil zeggen door de camera die hij vasthoudt. Hier is de cameraman niet alleen voelbaar, hij is een belangrijk personage. Robert Jan Westdijk: “Het script voor Zusje was er al in 1992, met name het idee om een videoboodschap op te nemen voor een geliefde. Er was toen nog geen reality-tv. De tijd heeft me ingehaald. Toen we Zusje eenmaal gingen draaien kwamen er net programma's als All you need is love. Nu zie je niet anders. Televisie heeft iets moois als handheld verpest.”

    • Ilse van der Velden