Turandot in de Rotterdamse Ahoy': de liefde ontdooit de ijselijke Chinese prinses; 'Turandot is hysterisch en heel bang voor mannen'

Opera in Ahoy' 1996, Turandot. 24 (première), 25, 26, 27, 28 (matinee) en 30/1 (25 en 27/1 zingt Larson). Aanvang: 20u, matinee 14u. Reserveren: Kassa Ahoy' Rotterdam, 010-4812144; Nationale Theaterkassa 06-9203. Van de produktie is een cd verschenen bij Companions Classics: CC-953110, 1995.

ROTTERDAM, 22 JAN. Een dertig meter hoge paleiswand met boeddhabeelden beheerst het Rotterdamse sportpaleis Ahoy'. De arena staat vol kopieën van de beroemde terracotta-krijgers die in de Chinese stad Xian zijn opgegraven. Zwart, met plassen water bedekt folie op de grond roept het beeld op van een bevroren meer waar de dooi is ingetreden.

Het is het decor van Puccini's opera Turandot, het verhaal van de Chinese 'ijsprinses' die ontdooit door de liefde van een prins. Turandot is het vierde opera-spektakel van Opera in Ahoy', dat vorig jaar Bizets Carmen uitbracht, net als nu geregisseerd door de Fransman Bernard Broca. De première is overmorgen. Er zijn 34.000 plaatsen verkocht, maar voor alle zes avonden, ook de première, zijn nog kaarten te krijgen.

Kleurrijke massascènes spelen een belangrijke rol in deze opera waaraan 400 mensen meewerken. Turandot is een opera met veel koorwerk. Het koor van 120 zangers zal bewegen op basis van tai-chi-oefeningen.

De laatste keer dat Turandot in Nederland werd opgevoerd was in het seizoen 1985/86, met Cristina Deutekom in de titelrol. Het publiek beleefde toen bange momenten, omdat de net van een hartaanval herstelde Deutekom in een loodzwaar kostuum en op onmogelijke sloffen een hoge trap op en af moest klimmen. De vertolkster van de titelrol in Ahoy' heeft het makkelijker: ze heeft weliswaar een 25 meter lange sleep, maar kan via een zacht hellend vlak vanuit haar paleis de arena binnenschrijden.

Puccini heeft zijn opera gebaseerd op een Chinees sprookje van de Italiaanse schrijver Carlo Gozzi. De wrede, tirannieke Chinese prinses Turandot heeft een hart dat kil en koud is. Tu che di gel sei cinta zingt Liù voor ze zelfmoord pleegt: 'Gij die omgord zijt met ijs'. Turandot geeft iedere huwelijkskandidaat drie raadsels op. Wie faalt, wordt onthoofd. Een onbekende prins lost de raadsels op, maar is alsnog bereid te sterven als Turandot achter zijn naam komt. Ze laat de slavin Liù martelen om achter zijn naam te komen, maar Liù doorsteekt zichzelf. 's Nachts komt de prins haar kamer binnen, verklaart haar zijn liefde en onthult zelf zijn naam. Het hart van de prinses smelt. In Ahoy' wordt dit gesymboliseerd door witte rook die als een waterval van de paleismuur stroomt. Eerdere plannen om grote ijsschotsen te laten smelten, bleken onuitvoerbaar.

De titelrol wordt gezongen door de Italiaanse sopraan Francesca Patanè (36) die hiermee haar debuut in Nederland maakt. Ze wordt twee keer vervangen door de Oostenrijkse Sophia Larson. Andere hoofdrollen zijn voor onder anderen de Italiaanse sopraan Fiamma Izzo D'Amico (Liù) en de Duitse tenor Wolfgang Schmidt (Calaf), die het bekende Nessun dorma zal zingen, hét succesnummer van Pavarotti. De begeleiding is in handen van het Württembergische Philharmonic Reutlingen van de Oostenrijkse dirigent Roberto Paternostro.

Patanè heeft de rol al eerder gezongen, de eerste keer vorig seizoen in Taiwan. Daarnaast zong ze onder andere de titelrol in Puccini's Tosca, en Cilea's Adriana Lecouvreur en rollen in Verdi's La Forza del Destino (Leonora) en Macbeth (Lady Macbeth). Ze is nog tamelijk jong voor de rol van Turandot, die door veel sopranen wordt gevreesd.

“Het is bekend dat deze rol veel stemmen kapot heeft gemaakt, daarom wilde ik hem eerst niet zingen”, zegt Patanè. “De meeste zangeressen beginnen er pas ver na hun 40ste aan. De tessitura is erg groot, hij gaat van heel hoog tot heel laag. Soms klinkt het orkest hard, met veel koperblazers, en moet je als het ware door een muzikale muur heenbreken. Je moet zorgen dat je je stem niet ruïneert door steeds te staan gillen; je moet ook de zachte kanten van deze vrouw tot uitdrukking te brengen. Er zijn romantische momenten vol emotie, waarop je niet op volle kracht hoeft te zingen.

“Ik zie Turandot niet alleen als die keiharde ijsprinses, maar als een vrouw met veel problemen. Achter die kille façade verbergt ze iets dat ze niet aan de buitenwereld wil laten zien. Ze is hysterisch en heel bang, vooral voor mannen. Daarom is ze zo agressief. In de eerste aria probeer ik die wanhoop, dat gevoel van angst in mijn stem te leggen. Maar wanneer ze daarna begint te vertellen over de man die lang geleden een familielid heeft gedood, moet ik weer heel agressief klinken.”

De agressie die nodig is voor de rol heeft Patanè van nature in haar stem. “Dat snijdende maakt me erg geschikt voor de grote vrouwenrollen van het verisme-repertoire. Maar ik oefen er wel op om een wat minder scherp, wat ronder geluid te krijgen.”

Francesca Patanè is geboren in Milaan en komt uit een muzikale familie. Haar vader, grootvader en overgrootvader waren dirigent. Haar oom Vittorio Patanè regisseerde ook nog bij Opera Forum. Al op haar vijfde kon Francesca mooi piano spelen en aangenomen werd dat ook zij de muziek in zou gaan. “Maar door de dwang die erachter zat had ik er geen zin in”, zegt ze. “Pas op mijn 17de besloot ik zang te gaan studeren.” Ze studeerde in Italië en aan de Manhattan School of Music in New York, maar beschouwt haar moeder Rita Saponaro, die ook operazangeres is geweest, al haar beste lerares.

Patanè lijkt alles mee te hebben voor een succesvolle operacarrière: ze kan zingen én acteren en is daarbij opvallend mooi en slank. Toch stopte ze een paar keer met zingen, de eerste keer tijdens haar studie toen ze in Amerika een veelgevraagd fotomodel werd. Ze kreeg een aanbod van regisseur Martin Scorsese om in een film te spelen, maar sloeg dat af omdat ze in New York ging trouwen. Inmiddels is ze gescheiden en woont ze weer in Milaan.

Haar zangcarrière begon ze als coloratuursopraan. “Maar in mijn hart wist ik dat ik geen coloratuur was. Ik kreeg die rollen omdat ik zo hoog zong, maar ik hield er eigenlijk niet van en op mijn 28ste ben ik opnieuw gestopt. Na de dood van mijn vader zes en een half jaar geleden ben ik weer begonnen, maar nu met het lyrische repertoire. Mijn stem groeide en alles begon in elkaar te passen. Wie weet, leidt mijn vader me wel van bovenaf.”

Van de produktie in Rotterdam is eerder al een cd opgenomen - haar eerste complete opera op cd. Hierna heeft Patanè contracten om Turandot te zingen in Genua, Athene en Stuttgart. “Ik ben hét Turandot-talent van dit moment. In het verleden hebben we Birgitt Nilsson gehad en Gina Cigna, die nu ver in de 90 is en zo'n 400 keer Turandot heeft gedaan. Nee, ik zie me nog niet als een tweede Cigna, ik houd ook van Tosca, Adriana Lecouvreur en al die andere grote romantische vrouwenrollen. Die wil ik blijven doen. Maar deze rol geeft me meer publiciteit, want er zijn veel Tosca's en veel Adriana's, maar er zijn maar een paar Turandots.”

    • Gerda Telgenhof