Mediatactici zweren bij Internet

Een positieve toekomstverwachting, los van commerciële belangen, dat was wat media-kunstenaars, programmamakers en Internet-pioniers het afgelopen weekeinde verbond op de tweede conferentie Next 5 Minutes. Honderden producenten van kunst en informatie uit alle winstreken waren in Paradiso en De Balie in Amsterdam en De Unie in Rotterdam bijeengekomen om een gezamenlijke strategie te ontwerpen. Onder de noemer tactische media trachtten zij een alternatief te bieden voor de mainstream-media, die via de kabel en de kiosk het aanbod overheersen.

Lag op de gelijknamige conferentie van twee jaar geleden de nadruk op alternatieve vormen van radio en televisie, op de bijeenkomst van dit weekeinde stond Internet, het wereldwijde computernetwerk, centraal. Dit medium blijkt voor veel activisten en kunstenaars het middel bij uitstek te zijn om hun particuliere of maatschappelijke boodschap te verkondigen.

In een wereld waarin mediaconcerns samenklonteren en het media-aanbod overal ter wereld gelijkvormig dreigt te worden, verdient het kleine dat zich tegen de keer openbaart de aandacht. Een voorbeeld, uit talloze die op de conferentie waren te horen en te zien, was de bijdrage van Chris Gutuza uit Zuid-Afrika, producer van de Media & Development Trust in Johannesburg. Zijn medewerkers filmen in de townships, als leden van de zwarte gemeenschap, wat volgens hen werkelijk omgaat: bewapening en gewelddadigheid die onder steeds jongere zwarte Zuidafrikanen gemeengoed worden. Hij toonde een angstaanjagende film over een met messen en geweren uitgeruste gang van scholieren, die over een moord spraken als was het een handeling op het postkantoor. Beelden waarvan de reguliere Zuidafrikaanse tv-kijkers verstoken blijven. Gutuza filmt niet alleen zijn directe omgeving, hij probeert ook het medium te gebruiken als middel om de mensen voor wie hij werkt tot inzicht in hun omstandigheden te brengen.

Op de conferentie viel vaak de term community tv, een vorm van televisie die in steeds meer kleine gemeenschappen blijkt te ontstaan. Er wordt met een mengpaneel, een bandrecorder en een oude camera televisie gemaakt die leden van een specifieke groep direct aangaat. En dat heeft succes. Ook in Nederland zijn lokale en regionale televisie aan een onmiskenbare opmars bezig.

De makers van community tv visiteren niet alleen met de camera de pijnpunten van hun samenleving, ze leiden ook mensen op om daar, met behulp van het medium, iets aan te doen. Dat is het resultaat van wat ter conferentie de camcorderrevolutie werd genoemd, waardoor iedereen die over een goedkoop cameraatje beschikt programmamaker kan worden. Alles in de directe omgeving kan worden gefilmd, misstanden kunnen aan de kaak worden gesteld. Het bij toeval filmen van Rodney King die door politie-agenten in Los Angeles werd mishandeld geldt voor de aanhangers van die stroming als een belangrijk wapenfeit.

Het Internet heeft aan die ontwikkeling een extra impuls gegeven, zo bleek uit de vele getuigenissen tijdens Next 5 Minutes. De zeggenschap over de media was, naar de overtuiging van de congresgangers, tot voor kort voorbehouden aan een centralistisch, veelal door de overheid of de commercie bepaald instituut. De uit alle werelddelen afkomstige mediamakers toonden in vele toonaarden hun minachting voor de in hun ogen propagandistische, vrouw-onvriendelijke en eenzijdige vormen van populaire tv-cultuur. Internet biedt iedereen, wars van elk media-monopolie, de mogelijkheid een specifieke boodschap openbaar te maken. Dat was voor veel aanwezigen een tot euforie leidend gegeven: deel uit te maken van een systeem zonder je eraan te hoeven conformeren. Er ontstaan via Internet, zo bleek uit verschillende presentaties, gemeenschappen die geografische of taalgrenzen overschrijden en die worden gevormd door gemeenschappelijke interesses, belangen, culturen, vormen en voorkeuren.

Ook hier was volgens een aantal aanwezigen sprake van een revolutie. Er waren ook critici van die utopie. Italianen bijvoorbeeld, die stelden dat de monopolisering van hun Internet-toegangsaanbieder trekken vertoonde van Berlusconi-machtswellust. Anderen erkenden dat door Internet weliswaar het nieuws van de ruis van de gangbare media werd gezuiverd, maar ze vreesden dat seks en spelletjes de boventoon zouden gaan voeren. Het zou een voorbode kunnen zijn van wat sommigen profeteerden: de totale overname van het net door overheid en commercie, waardoor anarchistische en subculturele uitingen, zoals het afgelopen weekeinde in Amsterdam vertoond, niet meer mogelijk zouden zijn.

Hoe verdienstelijk ook het initiatief is om een groot internationaal gezelschap media-pioniers in een paar dagen met elkaar te laten praten, het uitgangspunt van Next 5 Minutes is te breed, te ambitieus. Veel hebben de maker van een ondergronds radiostation in Guatemala en een kunstenaar die zijn werk op Internet tentoonstelt uiteindelijk niet met elkaar gemeen. De roep om een gemeenschappelijk uitgangspunt in het slotdebat was daardoor nogal diffuus. De radio en tv-stations alsmede de Internet-Website waarover de makers tijdens de conferentie de beschikking hadden, werden op een rommelige wijze benut. Op zichzelf interessante vragen over of het net zijn eigen criteria en critici behoeft en wie daar zeggenschap over moet hebben, bleven onbeantwoord. Volgens veel congresgangers zou Internet leiden tot de ultieme democratisering van de media. Toegang voor iedereen tot alle media-distributiekanalen wordt door hen gezien als het hoogste doel. Toch zal ook op Internet de toekomst leren hoeveel geroepen zijn, en hoeveel uitverkoren.