'Dit is een feestdag voor Palestina'

GAZA, 22 JAN. “We beginnen pas te tellen als de Europese waarnemer er is”, sprak het hoofd van een stembureau in de Gazastrook in de nacht van zaterdag op zondag, “want dit zijn eerlijke verkiezingen.” Toen de Euro-parlementariër in zijn korenblauwe bodywarmer binnenkwam, kon de stembureauman nauwelijks nog op zijn benen staan. Net als zijn collega's in de 183 stemlokalen in Gaza-stad had hij twee nachten lang kartonnen stemhokjes lopen vouwen en stembussen gehaald. Ineens stond hij vief op. Het werd stil. Over peuken, notedoppen en bekertjes schreed de man naar de stembus, opende plechtig het slot en schudde de inhoud in een plastic zak. Toen schoof hij de stoel van de waarnemer dicht tegen de tafel. Op dat teken mochten zijn knikkebollende collega's beginnen te tellen.

De meeste Gazanen meldden zich om zeven uur al bij de scholen die twaalf uur lang als stemlokaal zouden dienen. Vaak kwamen ze met de hele familie, alsof ze een dagje uitgingen. Een vrouw in haar mooiste jurk zei: “Dit is een feestdag voor Palestina.” Hier werd de dag niet bedorven door gekanker op Israelische soldaten, zoals in Jeruzalem en Hebron. De verkiezingen in het 'bevrijde' Gaza waren een puur Palestijnse aangelegenheid. Misschien was de opkomst daardoor hoger dan op de Westelijke Jordaanoever: zo'n 90 procent. Zelfs aanhangers van partijen die de verkiezing boycotten, zoals Hamas, doken met een stembiljet het wiebelige hokje in.

De onderwijzers die de stemlokalen runden, legden de analfabeten geduldig uit wie wie was op de lijst. In het Shati-vluchtelingenkamp verwijderden zij de neef van een kandidaat, die kiezers iets te gretig van advies voorzag. Ergens anders zat een stembus al om twee uur vol. Omdat er geen andere bus was, sloot de onderwijzer de deur totdat hij zich ervan had vergewist dat zijn oplossing (de hele zaak in een zak kieperen en die verzegelen) de goedkeuring wegdroeg van de Europese waarnemers.

Tot zondagavond zaten ze in sommige bureaus nóg te tellen. Afgezanten van de kandidaten zaten er met hun neus bovenop. Het ging tergend traag. “Palestijnen kunnen beter schieten dan tellen”, zuchtte een waarnemer gistermiddag. Maar de onderwijzers waren net als hij al 72 uur in touw. Ze waren zo moe dat ze elke tien minuten moesten pauzeren - zonder koffie of rookwaar, want intussen was ook nog de islamitische vastenmaand Ramadan begonnen.

De massale presentie van de Mukhabarat, Arafats geheime politie, was niet volgens het draaiboek. Toch was hun optreden niet zo schrijnend als het grapje dat rondging, over een Palestijn die een stemlokaal uitkomt en zich ineens bedenkt. Hij gaat terug en vraagt: “Mag ik nog wat veranderen?” Waarop het hoofd van het stemlokaal zegt: “Hoeft niet, hebben wij al voor u gedaan.” De veiligheidsagenten keken, in burger, zwijgend toe. Met name de buitenlandse aanwezigen namen daar aanstoot aan. Veel Palestijnen zelf vermoedden dat Arafat ze voor de ordebewaking gestuurd had, niet om uitslagen te manipuleren.

Er waren 'technische' klunzigheden. Sommige onderwijzers hadden geen auto om de uitslag naar het hoofdkwartier te brengen. Een stembureau liep onder water en werd zonder bewegwijzering verhuisd. Er wordt nòg geruzied over de vraag of daar opnieuw moet worden gestemd. Maar anders dan recentelijk in Egypte deden geweld en corruptie zich nauwelijks voor. Twee families van kandidaten in het zuiden van Gaza begonnen een vuurgevecht. Ook werden er gevallen gemeld van dubbelstemmen. Andere verhalen over onregelmatigheden bleken voor onsuccesvolle kandidaten aanleiding om een hertelling te eisen. Maar die verhalen bleken, zoals vaak hier, voornamelijk te berusten op roddel en achterklap.

Een van de redenen, zegt men, dat de verkiezingen rustig verliepen, was dat Arafat en zijn Fatah-partij de zaak van tevoren al behoorlijk in het gareel (hun gareel) hadden gebracht. Zo werden er kandidaten gedwongen zich terug te trekken en werden de nummers waarop populaire oppositiekandidaten campagne hadden gevoerd, op het laatst ineens veranderd. Arafats favorieten deden het inderdaad goed. Toch was het in Gaza-stad een van die oppositionele gedupeerden die de meeste stemmen kreeg: Haidar Abdel-Shafi.

    • Caroline de Gruyter