Oriëntalisme

In zijn bespreking van mijn Modern Oriëntalisme schrijft Frits Bolkestein mij in de boekenbijlage van 13 januari warrigheid en slechte argumentatie toe. De tegenstrijdigheden die Bolkestein in mijn boek meent te kunnen aantonen, berusten op uit hun verband gerukte citaten.

Ik laat de retoriek voor wat zij is, maar wil graag een paar misvattingen wegnemen. In zowel Iran als Egypte en Algerije ging of gaat het om een strijd tussen een sterk op het leger steunende elite, die een seculiere staat nastreeft, en een religieuze elite, die massa-politiek bedrijft om een staat op religieuze grondslag te scheppen. Het Westen heeft die seculiere regimes recentelijk vaak gesteund uit angst voor het fundamentalisme. De Golfoorlog is bijvoorbeeld een gevolg geweest van de voortdurende steun van het Westen voor Saddam Hussein, die als enige in staat werd geacht het fundamentalistische Iran in toom te houden. Bolkesteins gebrek aan inzicht in de onderlinge afhankelijkheid van religieus en seculier nationalisme in de gedekoloniseerde wereld is typerend voor het sterk oriëntalistische wereldbeeld waarover mijn boek gaat.

De recensent noemt Latijns Amerika als voorbeeld van dekolonisatie waarin godsdienst geen enkele rol speelde. De nationalistische elites waren daar echter katholiek en verschilden niet in godsdienst van de koloniale overheid. Mijn boek gaat nu juist over de dekolonisatie in landen, waarin er een godsdienstig verschil bestond tussen moslim, hindoe of boeddhistische bevolkingen en christelijke kolonisatoren.

Tenslotte Indonesië. Inderdaad is Soeharto's Nieuwe Orde de directe opvolger van Soekarno's geleide democratie, maar het is zeker niet belachelijk om het autoritaire, koloniale regime van de Nederlanders als de basis van de Nieuwe Orde te zien. Dit is overigens niet alleen in militaire zin het geval, maar ook in culturele zin, zoals aangetoond wordt in het recente boek van John Pemberton, On the Subject of 'Java' (Cornell 1994). Als Nederlanders wat kritischer naar hun eigen koloniale verleden zouden kijken, zouden ze beter in staat zijn de huidige wereldpolitiek te begrijpen. Dat was de boodschap van mijn boek.

    • Peter van der Veer