'Major moet niet rekenen op onze genade'

Sinds D AVID T RIMBLE in september James Molyneaux is opgevolgd als leider van de Ulster Unionisten (UUP), is de partij minder aan de leiband gaan lopen van de Britse regering. Trimble is sceptisch over de kans op een doorbraak in de gesprekken over vrede in Noord-Ierland, zolang de IRA niet bereid is tot ontwapening.

LONDEN, 20 JAN. David Trimble, leider van de Ulster Unionisten in het Britse Lagerhuis, is sceptisch over de kansen dat de internationale ontwapeningscommissie onder leiding van de Amerikaanse oud-senator George Mitchell voor een doorbraak kan zorgen in het vastgelopen Noordierse vredesproces.

“Ik verwacht geen grote verrassingen.” In een nis van het neo-gothische parlementsgebouw van Westminster velt hij op gedempte toon zijn vonnis. Desondanks galmen zijn woorden door het holle trappenhuis.

'The International Body', zoals de internationale commissie is gedoopt, heeft gisteren de laatste besprekingen gevoerd en zal woensdag advies uitbrengen. Trimble twijfelt er niet aan dat de commissie een groot deel van haar opdracht met succes heeft volbracht. “Ik verwacht dat ze gedetailleerd zal aangeven hoe de ontmanteling van paramilitaire wapens verwezenlijkt kan worden. De praktische uitvoering zal goed zijn geregeld. Ook is de commissie zich bewust van de noodzaak om een onafhankelijke partij op de ontwapening te laten toezien. Ik ga ervan uit dat ook in die controle is voorzien.”

Waarin de commissie niet zal slagen, voorspelt Trimble, is om de toezegging van de IRA te krijgen dat een eerste begin met de ontmanteling van wapens gemaakt kan worden. Dat zou betekenen dat het centrale struikelblok niet uit de weg wordt geruimd. Vlak voor het driedaags bezoek van de Amerikaanse president Clinton aan Groot-Brittannië en Ierland in november, hadden Londen en Dublin met een tweesporenbeleid juist geprobeerd die blokkade te omzeilen. Ze wilden de impasse doorbreken die was ontstaan doordat Groot-Brittannië en de Unionistische partijen pas met de ronde-tafelconferentie wensen te beginnen als het Ierse Republikeinse Leger een eerste aanzet tot ontwapening heeft gegeven, terwijl de IRA elke overdracht van wapens weigert zolang dat overleg niet is gestart.

Een internationale commissie moest haalbaarheid en uitvoerbaarheid van ontwapening verkennen. Tegelijkertijd zouden de verkennende besprekingen tussen regeringen en politieke partijen in Noord-Ierland worden uitgebreid, vooruitlopend op een ronde-tafelconferentie. Dat centraal overleg over een politieke regeling voor Noord-Ierland zou half februari al kunnen beginnen, als eerst de ontwapening maar goed was geregeld. Volgens Trimble is het “zo goed als uitgesloten” dat die conferentie volgende maand zal doorgaan. Zonder aanzet tot ontwapening zal de Ulster Unionistische Partij (UUP) daarbij in geen geval aanwezig zijn.

De UUP is de grootste partij van Noord-Ierland en vertegenwoordigt de gematigde protestanten die tegen een hereniging zijn met Ierland en niet willen dat er getornd wordt aan de banden tussen Ulster en het Verenigd Koninkrijk. Kleinere Noordierse partijen als de Democratic Unionist Party van dominee Ian Paisley, de Social Democratic and Labour Party van John Hume en Sinn Fein van Gerry Adams halen vaker het nieuws, omdat de UUP onder leiding van de bejaarde James Molyneaux altijd de publiciteit heeft gemeden. Molyneaux vertrouwde liever op zijn informele contacten met leden van de Britse regering, inclusief zijn vriend John Major. Maar de publikatie elf maanden geleden van het Brits-Ierse raamwerk voor de politieke toekomst van Noord-Ierland, maakte zijn partijgenoten duidelijk dat die aanpak had gefaald. De Unionisten veroordeelden dat document als “onwerkbaar”, “anti-unionistisch” en “in strijd met de wensen van het Noordierse volk”.

Sinds de 51-jarige David Trimble in september tot opvolger van Molyneaux werd gekozen, voeren de Ulster Unionisten een veel actiever, naar buiten gericht beleid. Vóór die verkiezing werd hij beschouwd als de meest rechtlijnige, meest onbuigzame van de kandidaten: een opvliegende havik. Maar in de afgelopen maanden heeft hij zich ontpopt als een leider die de dialoog zoekt en naar openingen streeft. Hij is al vergeleken met de Zuidafrikaanse ex-president De Klerk, zegt de rijzige Trimble, terwijl zijn ogen door zijn vierkante brillenglazen priemen en zijn dunne bovenlip nog smaller wordt. Hij vindt die vergelijking misplaatst. “Want De Klerk was leider van een tirannieke minderheid, ik ben leider van een democratische meerderheid”.

Trimble heeft voorgesteld de patstelling in het vredesproces te doorbreken door nog in het voorjaar verkiezingen te houden voor een Noordiers instituut, dat een vergaande vorm van Noordiers zelfbestuur moet voorbereiden.

Dat instituut zou geen bestuurlijke of wetgevende bevoegdheden hebben en niet langer dan twee jaar bestaan.

Volgens Trimble is zo'n democratisch gekozen instelling “de enige manier om alle partijen met elkaar in gesprek te brengen”. “Daardoor zou het wederzijdse vertrouwen kunnen worden versterkt.” De Britse regering heeft welwillend gereageerd op de suggestie van de Ulster Unionisten. Maar de Ierse minister van buitenlandse zaken, Dick Spring, heeft gewaarschuwd dat verkiezingen de tegenstellingen binnen de Noordierse gemeenschap zouden kunnen verscherpen. En de nationalistische Noordierse partijen hebben het voorstel vorige week furieus verworpen. SDLP-leider John Hume zei dat zo'n instelling alleen maar kan ontaarden in “een schreeuwwedstrijd”. Sinn Fein-president Gerry Adams noemde zo'n instituut “een protestants parlement voor het protestantse volk”.

Trimble zegt dat hij de afgelopen weken in privégesprekken met de nationalistische partijen heeft geprobeerd om de scepsis weg te nemen. “We streven naar een zo groot mogelijk draagvlak voor het instituut. Maar we vinden dat die instelling er ook moet komen als sommige van de partijen bij hun afwijzing blijven. Ik ben ervan overtuigd dat de SDLP de verkiezingen voor zo'n instituut niet zou boycotten. Volgens een opiniepeiling van The Belfast Telegraph staat 68 procent van de SDLP-kiezers achter de vorming van zo'n gekozen orgaan.”

De invloed van de Ulster Unionisten in Westminster is de laatste maanden toegenomen naarmate de Conservatieve meerderheid in het Lagerhuis steeds verder is teruggelopen. Door tussentijdse verkiezingen dreigen de Conservatieven hun meerderheid dit jaar zelfs te verliezen. Daardoor zouden ze bij een motie van wantrouwen op de steun van de negen man sterke UUP-fractie aangewezen zijn.

Trimble maakt duidelijk dat de Conservatieven niet automatisch op die helpende hand kunnen vertrouwen. Hij verzet zich tegen het beeld dat de Ulster Unionisten zich in het Lagerhuis als de schoothond van de Tories gedragen. “We stemmen vaker met de oppositie mee dan met de regering.”

Volgens Trimble zullen de Conservatieven hun Noord-Ierland politiek moeten aanpassen als ze zich van de steun van de Ulster Unionisten willen vergewissen. Als het vorig jaar gepubliceerde raamwerk-document het beleid verwoordt van de regering “zullen we geen enkele genade met haar hebben”. Met stemverheffing herhaalt hij die woorden, omdat de parlementaire privésecretaris van Sir Patrick Mayhew, de Britse minister voor Noord-Ierland, net langskomt. Zijn bulderende lach galmt door het trappenhuis.

    • Dick Wittenberg