Echtscheiding meer dan vaststelling alimentatie

De 'mooiste dag' uit het leven van gehuwden is vaak ook het begin van een minder idyllische afloop. Jaarlijks eindigen dertigduizend huwelijken door echtscheiding. Zo'n breuk is vaak een ingewikkeld en lang proces. Tussen het eerste gesprek met een advocaat en de uiteindelijke uitspraak van de rechter verloopt gauw een half jaar en vaker een veel langere periode. Die gebruiken partijen om tot afspraken te komen over boedelscheiding, alimentatie en deling van pensioenrechten.

“De gemakkelijkste scheidingen zijn die waarbij de partners elk een eigen inkomen hebben, er geen sprake is van alimentatie, en waarbij uit de huwelijkse voorwaarden duidelijk blijkt wat van wie is”, vertelt mr. Anke Mulder, echtscheidings-advocaat bij Van Benthem & Keulen Advocaten. In de praktijk zijn scheidingen vaak ingewikkelder. Mulder: “Als meneer bijvoorbeeld een eigen BV heeft en de aandelen vallen in de gemeenschap van goederen, dan ontstaat door de scheiding vaak een enorm verrekenprobleem. Je kunt eindeloos strijden over de waarde van een bedrijf. Daarnaast is het voor de man vaak moeilijk om mevrouw uit te betalen. Zakelijk gezien is het daarom voor de man voordeliger wanneer aandelen op grond van huwelijkse voorwaarden op zijn naam staan.”

Die maatregel kan tot onbillijke situaties leiden. Veel huwelijkscontracten uit de jaren zestig bepalen dat de echtgenote geen enkel recht heeft op het door haar man vergaarde vermogen. In juridische termen heet dat 'koude uitsluiting'. Mulder: “Bij een scheiding staat zo'n man juridisch gezien heel sterk. Toch is het vaak de vrouw geweest die meneer, door zorg voor huis en gezin, jarenlang in staat heeft gesteld zijn vermogen op te bouwen. Dat maakt het zuur wanneer ze aan het eind van de rit niets meekrijgt.”

Vindt de man dat zijn echtgenote toch wat van het vermogen toekomt, dan doet hij er goed aan maatregelen te treffen voordat de scheiding een feit is. Vermogensoverdracht na dat tijdstip kan de fiscus aanmerken als een schenking waarover schenkingsrechten verschuldigd zijn. Die afdracht valt te voorkomen. Twee echtgenoten kunnen hun huwelijkse voorwaarden altijd wijzigen. Mulder: “Zelfs in het zicht van een scheiding kunnen ze alsnog een beperkte gemeenschap van goederen creëren, waarbij ze vermogensbestanddelen op naam van beide partijen zetten. Bij de echtscheiding krijgt de vrouw dan zonder fiscale consequenties een deel van het vermogen toegewezen.”

In plaats van 'koude uitsluiting' geldt tegenwoordig veel vaker een verrekenbeding tussen de echtgenoten. Die clausule houdt in dat de huwelijkspartners jaarlijks berekenen wat van het inkomen over is. Dat bedrag delen ze door tweeën, en de kostwinner maakt het over naar z'n partner, die daardoor vermogen kan opbouwen. Aan zo'n regeling is vaak een vervaltermijn verbonden. Mulder: “Vrouwen met zulke huwelijkse voorwaarden moeten daarom alert zijn op de daadwerkelijke uitbetaling. In de praktijk gebeurt dat namelijk vrijwel nooit. En bij eventuele echtscheiding geldt de verrekening dan meestal nog hooguit over de afgelopen twee jaar.”

Heeft een man een veel hoger inkomen dan z'n vrouw, dan moet hij na de scheiding waarschijnlijk alimentatie gaan betalen, tegenwoordig gedurende maximaal twaalf jaar. Voor de hoogte van de bedragen zijn geen vaste regels. Mulder: “De rechter bekijkt wat meneer kan betalen, waar mevrouw behoefte aan heeft, wat de welstand tijdens het huwelijk was, hoe lang de verbintenis heeft geduurd, of er kinderen zijn en wat de carrièrekansen zijn voor de vrouw.” De betaalde alimentatie is fiscaal aftrekbaar. De ontvangen bedragen zijn daarentegen belastbaar. Dat geldt ook als de echtscheiding nog geen feit is en de man een voorlopige bijdrage aan zijn vrouw overmaakt. Mulder: “Je moet daarom eigenlijk direct bij het feitelijk uiteengaan afspreken of betalingen bruto of netto zijn en wie de belastingaanslag van de vrouw voldoet. Als een vrouw denkt dat haar financiële ondersteuning vóór de echtscheiding netto is, terwijl meneer het ondertussen als alimentatie van z'n inkomen aftrekt, krijgt ze onverwacht een forse aanslag inkomstenbelasting.”

Te betalen alimentatie kan ook in één keer worden voldaan via een afkoopsom. Voor de afkoper is dat bedrag aftrekbaar. De ontvanger betaalt er 45 procent belasting over. Niet in alle gevallen is afkoop de beste oplossing. Mulder: “Als de vrouw het geld er in anderhalf jaar aan leuke reisjes doorjaagt en vervolgens bij de bijstand aanklopt, kan die instantie die uitkering alsnog op meneer verhalen.” Ook over periodieke alimentatiebetalingen kan na verloop van tijd een conflict ontstaan. Een man raakt bijvoorbeeld werkloos. Of hij krijgt een nieuw gezin, waar hij financieel voor zorgt. Mulder: “Als z'n financiële draagkracht daardoor vermindert, moet z'n ex inleveren.” Omgekeerd kan een gescheiden man gaan samenwonen met een vrouw met een eigen inkomen. Mulder: “Doordat zij kan meebetalen aan zijn woonlasten, wordt zijn financiële draagkracht groter. Hij kan daardoor meer alimentatie betalen. Dat geeft nieuwe partners vaak het gevoel dat ze meebetalen aan de ex van hun man.”

Vrouwen zijn minder snel geneigd te melden dat ze samenwonen met een andere man. De wet bepaalt namelijk dat ze hun alimentatie vanaf dat moment voorgoed kwijt zijn. Voor de man is die situatie uiteraard gunstig. Mulder: “Om te bevorderen dat de vrouw eerlijk zegt dat zij samenwoont, kun je samen afspreken dat mevrouw een jaar op proef mag gaan samenleven. In die periode krijgt ze geen alimentatie, maar eindigt het samenlevingsverband binnen het jaar, dan herleeft de betaling.” Gaat de vrouw overigens samenwonen met een goed verdienende vriendin, dan mag ze haar alimentatie houden, besliste de Hoge Raad onlangs. Zo kan een vrouw de minder idyllische afloop van haar huwelijk toch tot een financieel mooi einde brengen.

    • Erica Verdegaal