DUITSLAND; Bond vreest dood der Kreisklasse

In Nederland is de miljoenendans om de tv-rechten van het betaalde voetbal in volle gang. Ook in andere landen is er sprake geweest van felle strijd om de uitzendingen. De stand van zaken in Duitsland, België, Engeland en Italië.

In 1966, tele-technisch zoiets als de Middeleeuwen, begonnen de Duitse publieke omroepen (ARD en ZDF) voor het destijds ongehoorde bedrag van 650.000 mark per jaar aan de uitzending van de zaterdagse wedstrijden van de Bundesliga. De kosten van die rechten liepen behoorlijk op, namelijk tot 45 miljoen mark in 1987, het laatste jaar waarin ARD en ZDF de rechten hadden. Intussen was een groot deel van de Duitse kijkers niet meer alleen op de antenne aangewezen, steeds meer huizen raakten bekabeld en/of “beschoteld”, nieuwe commerciële zenders vonden hun weg naar steeds meer huiskamers.

In 1987 deed de RTL Plus (van de Luxemburgse CLT en de Duitse uitgeversreus Bertelsmann) als eerste commerciële zender een succesvolle greep naar het voetbal. Zes jaar later wist concurrent Sat I (van de Zuidduitse mediamagnaat Leo Kirch en het Springerconcern) de uitzendrechten van Bundesligawedstrijden voor 140 miljoen per jaar te kopen tot 1997. RTL wist de rechten op de Europese Championsleague te verwerven. Daarnaast gingen satellietzenders zenders als DSF (Kirch en zijn Italiaanse vriend Berlusconi, samenvattingen en buitenlands voetbal) en Premiere (abonnee-televisie, live-verslagen van geselecteerde wedstrijden, kosten: 25 miljoen mark per seizoen) het hunne meepikken uit de groeiende ruif van de reclame-inkomsten.

Nu Duitsland nog dit jaar grote groepen van gedigitaliseerde tv-uitzendingen kan laten smullen, is het gevecht om de uitzendrechten van voetbal allang óók een strategisch duel geworden om de komende grote pay-tv-markt. Om de klant die zelf zijn voorkeur voor de ene of andere wedstrijd op de ene of andere zender bepaalt en via een chipje in zijn toestel een rekening krijgt, gaat de strijd tussen Kirch, Bertelsmann, Berlusconi. Voor de topclubs - voor Bayern München of Borussie Dortmund - zou die ontwikkeling ook kostelijk zijn. Zij mogen dan hopen op vergoedingen die sporen met de kijkersvoorkeur.

Sinds 1993 heeft SAT I, hartelijk begeleid door een Springer-blad als Bild, van de Bundesliga een wekelijks luiddruchtig feest weten te maken. Dat gebeurt via het programma Ran!, dat zijn kijkers en adverteerders liever niet ergert met kritische geluiden en bijgevolg de Bundesliga voortdurend bovenop de Olympus situeert. Wie zijn neus open houdt ruikt naast het commerciële succes van die formule af en toe vreemde luchtjes, want tussen Ran! en zijn reclamemakers, de clubs, hun sponsors en shirtreclamemakers wordt de bal vaak wel heel erg aardig en langdurig rondgespeeld.

Niettemin: de concurrentie kijkt er afgunstig naar. De competitie om de rechten na 1997 is dan ook al hevig op gang gekomen. Een gelegenheidsalliantie van ARD, ZDF en RTL heeft al een bod van 460 miljoen mark op tafel gelegd voor de periode 1997-2000. Daarmee hebben zij Leo Kirchs en Springers SAT I voorshands overvleugeld, want van die kant is slechts 420 miljoen geboden.

De Duitse voetbalbond reageert enigszins beduusd op het financiële geweld dat de Bundesliga losmaakt op het scherm. Anders dan de rijke clubs is de bond bezorgd dat het voetbal onder het niveau van de hoogste klasse op sterven zal komen te liggen als er avond aan avond ergens wel een wedstrijd op de tv te zien valt dankzij het gevarieerde aanbod van de concurrerende zenders. Dan gaat geen gewone speler 's avonds meer trainen en komt geen supporter meer naar de tribune of kantine van zijn Kreisklasse-club, vreest de DFB. Dát zou nog eens een paradox zijn: het voetbal sterft wegens succes op de buis.

    • J.M. Bik