Miljoenen mijnen, en niemand die weet wáár

Landmijnen worden onveranderlijk genoemd als het grootste gevaar dat de troepen van de internationale vredesmacht IFOR bedreigt. Volgens conservatieve schattingen hebben de strijdende partijen in Bosnië zo'n drie miljoen mijnen gelegd. Maar het zouden er ook best acht miljoen kunnen zijn. Er zijn anti-personeel-mijnen en anti-tankmijnen, houten mijnen, plastic mijnen, mijnen van glas en listig verstopte booby-traps.

Waar al deze explosieven zich precies bevinden is grotendeels onbekend. Volgens een woordvoerder van IFOR hebben de Servische, Kroatische en Bosnische autoriteiten wel de globale ligging van de mijnenvelden doorgegeven, maar die informatie is naar zijn zeggen veel te summier om alle mijnen te kunnen opruimen. De strijdende partijen weten zelf vaak niet meer waar ze allemaal mijnen hebben gelegd. “En zelfs al zouden we dat weten dan konden we door het winterse weer nog nauwelijks met ruimen beginnen”, aldus de woordvoerder. In de eerste week van operatie Joint Endeavour raakten al zes manschappen van IFOR gewond doordat hun voertuigen op mijnen reden. De mijnen waren midden in het wegdek ingegraven. Het eerste Amerikaanse slachtoffer van de operatie viel al enkele dagen na aankomst: hij werd aan zijn voet gewond na op een mijn te zijn gereden.

Het gros van de methodes om mijnen te ruimen die IFOR ter beschikking staan, dateert nog uit de jaren veertig. Een tank met een zware roller of een mijnenploeg voor de neus kan het wegennet en de wegbermen mijnenvrij maken, maar in de bebouwde kom en op het land is dit vaak niet mogelijk.

Op handen en voeten met een bajonet in de grond prikken is de eenvoudigste manier om individuele mijnen te vinden. IFOR beschikt ook over een groot aantal draagbare Schiebel-metaaldetectoren die zelfs de kleine metalen ontsteking in plastic mijnen kunnen ontdekken. Deze detectoren zijn eerder echter zó gevoelig gebleken dat ze per aangetroffen mijn vijftien keer vals alarm slaan.

Een gevonden mijn moet met de hand worden gedemonteerd. Dat is gevaarlijk werk: tijdens het opruimen van mijnenvelden in Angola door de Verenigde Naties viel één gewonde per tweeduizend aangetroffen exemplaren. En snel zal het ook niet gaan. Het record mijnen opruimen staat op naam van een Brits bedrijf dat in Koeweit werkte in het kader van operatie Desert Sweep. Deze onderneming maakte in drie jaar ruim drieduizend vierkante kilometer vlak en kaal woestijnland mijnenvrij. Bosnië is meer dan vijftien maal groter, heuvelachtig en bebost.

Er zijn ook verschillende nieuwe methodes op proef die het vinden en vernietigen van de explosieven moeten vereenvoudigen. Franse en Canadese eenheden testen een Zuidafrikaans systeem dat met gevoelige sensoren naar springstof 'snuffelt'. Het toestel zou nauwkeuriger zijn dan de speurhonden die voor dezelfde taak naar Bosnië zijn verscheept. De Amerikanen doen daarnaast proeven met een infrarood-sensor die naar recent omgewoelde grond speurt en met een radar die tot in de grond doordringt.

Aangezien al deze technieken niet waterdicht zijn, hebben alle IFOR-eenheden te horen gekregen: “Ga niet van de weg af, loop niet op een plaats waar dode dieren liggen of die dieren juist uit de weg gaan en treed zoveel mogelijk in de voetstappen van je voorganger.” Dat laatste is letterlijk bedoeld.

    • Menno Steketee