Miljardenmanipulatie Enel met elektriciteitsrekeningen in Italië

ROME, 19 JAN. De meeste Italianen begrijpen maar één ding van hun elektriciteitsrekening: wie niet betaalt wordt afgesloten. De rekening zelf is een nauwelijks te ontwarren kluwen van speciale tarieven en bijzondere heffingen. De top van het elektriciteitsbedrijf Enel wordt er nu van verdacht deze onduidelijkheid te hebben misbruikt om de consument zeker twee jaar lang teveel te laten betalen.

De Romeinse justitie en de industriecommissie van de Senaat hebben ieder afzonderlijk hiernaar een onderzoek ingesteld. De justitie heeft Enel-president Franco Viezzoli, managing director Alfonso Limbruno en elf andere bestuursleden op de lijst van verdachten gezet. En in de Senaatscommissie zegt Fausto Vigevani, lid van de progressieve fractie: “Er ontstaat stukje bij beetje een hallucinerend beeld van misstanden en illegaal optreden ten nadele van de gebruikers.”

Op de achtergrond spelen de plannen voor privatisering van de Enel, die later dit jaar moet beginnen. Het vermoeden bestaat dat het bedrijf op kosten van de consument is vetgemest om het beter te kunnen verkopen. Volgens de consumentenorganisatie Adusbef heeft de Enel de afgelopen twee jaar ruim twee miljard gulden teveel geïnd.

“Het tariefbeleid was er de afgelopen jaren op gericht de winstmarges te verbeteren ook met het oog op de privatisering en de notering aan de beurs,” concludeert de vakbond Cisl in een studie over de nutsbedrijven. En senator Vigevani: “We kunnen niet toestaan dat de waarde van de aandelen Enel mede wordt vastgesteld op basis van oneigenlijke inkomsten die een investering voor de potentiële kopers aantrekkelijker moet maken.”

De directe inzet van het conflict is betrekkelijk simpel. De staat besloot in 1986 het kapitaal van de Enel met 6,2 biljoen lire (ruim 6 miljard gulden) te korten. Dat bedrag mocht het bedrijf verhalen op de consument via een heffing op de tarieven. Consumentenorganisaties zeggen dat de Enel die 6,2 biljoen lire eind 1993 had binnengehaald en daarom ten onrechte is doorgegaan met die heffing.

De Enel antwoordt dat die opgehaalde 6,2 biljoen een nominaal bedrag is. Daar moet tien procent van worden afgetrokken voor rentebetalingen en ongeveer 52 procent aan belasting. Maar zelfs de fiscale politie vraagt zich af of deze belasting had moeten worden betaald.

De staatssecretaris voor Industrie, Giovanni Zanetti, concludeert dat de Enel nog geld tegoed heeft. Hij waarschuwt dat het elektriciteitsbedrijf niet in de financiële problemen moet worden gebracht om de privatiseringsplannen niet in gevaar te brengen.

Het onderzoek naar deze kwestie heeft een beerput geopend. Heffingen op de elektriciteitsrekeningen blijken op een vreemde manier te zijn gebruikt. Zo hebben de consumenten, sinds 1981, eerst een speciale heffing betaald om de bouw van kerncentrales te kunnen financieren. Die heeft ongeveer 15 biljoen lire opgebracht. Maar in 1987 is daar een heffing bijgekomen voor de schadeloosstelling wegens het stilleggen van het werk aan kerncentrales, volgens de uitkomst van een referendum. Daarmee is ook al ongeveer 15 biljoen geïncasseerd. “Dit is een grotesk scenario,” zegt senator Vigevani.

Bovendien wordt vermoed dat die schadeloosstelling veel te hoog was. Dat kan te maken hebben met de vergoeding voor de leden van de commissie die het bedrag moest vaststellen: in plaats van de begrote zevenduizend gulden hebben de commissieleden voor hun werk twee ton gehad.

De manipulatie met de elektriciteitsrekeningen zijn begonnen na de oliecrisis in 1973. De Enel, die voornamelijk oliegestookte centrales heeft, kreeg toen de vrijheid om haar tarieven aan te passen aan de gestegen olieprijzen. Toen die stabiliseerden, realiseerde de overheid zich dat de elektriciteitsrekening een interessante bron voor extra inkomsten kon zijn. Zo zijn er heffingen voor belastingvoordelen voor de oliehandel, voor industrieën die veel elektriciteit gebruiken zoals aluminiumfabrieken, voor de produktie van alternatieve energie, en voor het openhouden van een mijn op Sardinië. Er wordt al maanden gepraat over de instelling van een speciale instantie die meer helderheid moet brengen in de elektriciteitstarieven.

    • Marc Leijendekker