Het Franse tafeluur

Wat is het in Frankrijk toch ingewikkeld om uit te rekenen hoe laat je ergens moet verschijnen wanneer je daar voor de eerste keer te eten bent genood.

Met het tijdstip van je aankomst toon je namelijk hoe je je gastheer klasseert. Hoe welgestelder een Fransman is hoe later hij aan tafel gaat. Bovendien eet men in Noord-Frankrijk zeker veertig minuten eerder dan in Nice. Om het uur waarop je aanbelt te kunnen becijferen moet je eerst uitzoeken tot welke klasse je gastheer behoort. Laten we, om het eenvoudig te houden, maar zeggen dat er drie klassen zijn. Wat vroeger les ouvriers (de arbeiders) waren en wat men nu les travailleurs (de werkers) noemt - tot 2500 gulden per maand - vormen de grote groep van vroegeters. Verschijn daar reeds om half zeven. Voor de apéro (Kir of Martini) wordt ruim een half uur uitgetrokken. Om half acht komt de hors d'oeuvre dan door. Neem geen fles wijn mee want dan ben je kennelijk bang dat er niet genoeg te drinken zal zijn.

Daar staat de middenstander - rond de 5000 gulden - zeker drie kwartier boven. Meld je daar tegen half acht. Whisky of Campari als apéro. Om kwart over acht geeft madame het charmante signaal dat er getafeld kan worden. Neem geen dure bloemen mee want dan vrezen ze dat ze ook zo moeten uithalen wanneer je hen voor het verplichte tegenbezoek uitnodigt.

Bij de nantis (de gevulden) - boven de 10.000 gulden - waag je het niet om voor half negen aan te bellen. Wanneer ze informeren wat je wilt drinken vraag dan niet wat ze koud hebben staan. Een van de kenmerken van de nanti is dat hij alles koud heeft staan. Kijk wat bescheiden voor je. Ze komen nu automatisch met champagne. Blijkt dat een Krug te zijn dan zijn ze pas echt nanti en had je beter twintig minuten later kunnen komen.

Dit lijkt allemaal vrij eenvoudig. Hoe meer op de bank hoe later aan tafel. Helaas is het niet altijd mogelijk de welstand van je gastheer met enige precisie in te schatten. Maar je vergissen is een ramp. Om half acht verschijnen bij iemand die een Jaguar voor de deur heeft staan is vragen om een vete. Je wilt hem in een klasse persen waar hij al lang hoog boven is verheven. En hoe moet je jezelf als gastheer verkopen? Speel je niet protserig voor supernanti wanneer je de escargots pas om kwart voor tien uit de oven haalt? Dat moment is gereserveerd voor de maatschappelijk totaal geslaagden die geestelijk dichtklappen wanneer ze gedwongen worden hun whisky reeds voor het nieuws van acht uur te drinken. Wanneer je hier bekent dat de helft van de Nederlanders al om half zeven gegeten heeft vrezen ze dat ons fiere gidsland totaal aan het verpauperen is. Uitleggen dat de Nederlandse democraat niet eerst zijn bankier hoeft te bellen voor hij weet hoe laat hij aan mag schuiven maakt weinig indruk. Je maintiendrai laat het afweten. In Frankrijk is het gelukkig nog niet zo ver. Daar weet een welopgevoed mens hoe laat het is wanneer hij aan tafel gaat.

Nu wordt het tafeluur hier helaas niet alleen bepaald door de welstand en de geografische ligging. Ook het geestelijk leven stelt zijn eisen. De artiest, ook al brengen zijn doeken geen halfzevenloontje op, gaat aanzienlijk later aan tafel dan de gevulde brave burger. De architect, die zijn eerste huis nog bouwen moet zit nog aan de apéro wanneer de hoge beroepsofficier aan zijn dessert begint. De jongeren eten later dan de ouderen. (Maar tot hoe oud wil iemand jong zijn?) De vegetariërs eten eerder dan de gastronomen. De humanisten later dan de theosofen. De zorgelijken eerder dan de blijmoedigen. Dit lijkt wat byzantijns. Maar de kans dat je door een jeugdige doemdenker of door een vegetarische theosoof wordt uitgenodigd is relatief klein. Hoe moet je nu besluiten hoe laat je aanbelt. Natuurlijk je zou meteen al kunnen vragen: Hoe laat verwachten jullie ons? Maar dan dient de gastheer zichzelf te klasseren. Wat beslist gênant is. Je moet de problematiek van de etenstijd dus zelf oplossen. Loop eens onopvallend langs zijn huis. In welke auto rijdt zijn vrouw. Ziet men haar misschien nooit bij de slager (vegetariër). Zijn ze wellicht van Noordfranse afkomst. Kijken ze op zaterdagavond naar het komische programma 'les Grosses têtes' - zo ja, dan mag je aannemen dat ze bij de blijmoedigen gerekend kunnen worden. Doet madame misschien iets op het gebied van de kunstnijverheid: broderie, balletklasje, weven? Lezen ze La Croix? (Dan is hij geen humanist). Wanneer je al deze gegevens nauwkeurig verwerkt blijkt ongeveer hoe laat je aan kunt bellen. Dat wil zeggen: niet te vroeg, maar vooral ook niet te laat. Ben je niet in staat met een marge van hoogstens tien minuten uit te pluizen hoe laat je je opwachting maakt laat dan liever bellen dat je de griep heb.

    • Jan Brusse