Dirty Harry's van dertien; Larry Clark en de liefdeloosheid

Laat kinderen van dertien dingen doen waarvan we tot voor kort dachten dat ze waren voorbehouden aan volwassenen: op deze truc berust de film Kids, het debuut van de Amerikaanse fotograaf Larry Clark. “Op een paar scènes na ontbreekt iedere emotie. Tenzij klaarkomen een emotie is.”

Kids is op het International Filmfestival Rotterdam te zien op 26 jan. 19.45u in Thalia, za 27 jan. 21.30u Calypso 1, 28 jan 11.45 Calypso 1. Kids draait vanaf 1 febr. in de bioscoop.

Aan de kassa van het filmhuis waar Kids draaide hing een briefje waarop stond: 'Attentie! Iedereen die de film Kids voortijdig verlaat omdat hij het schokkend vindt, krijgt zijn geld niet terug'.

Schokkend. Dat kon wat worden, dacht ik. Tenslotte waren we hier in een filmhuis in New York en niet in een dorpje in Idaho.

En wat hadden we niet allemaal al gehad aan schokkends, zonder dat er briefjes aan de kassa hingen.

We hebben kunnen zien hoe iemand zijn oor wordt afgesneden en ook nog verder wordt gemolesteerd in Reservoir Dogs. We hebben kannibalisme gehad in The cook, the thief, his wife and her lover. We hebben vrij nauwkeurig kunnen zien hoe iemand een jongetje verkrachtte en vervolgens vermoordde in 1900. En we hebben zelfs anale seks gehad in Last tango in Paris. Iedereen die de film heeft gezien zal zich nog wel de boterscène herinneren. Hoe Marlon Brando zegt 'give me the butter'. Dat is niet bijna poëzie, dat is poëzie. Daarna is de anale seks vrij geruisloos weer uit de film verdwenen, maar dat is een bijzaak en zal wel iets met Hollywood te maken hebben. En nu dus Kids. Ik vreesde het ergste. Ik had wel eens gehoord van mensen die met hun vuisten neuken. Ik was bang dat we zoiets te zien zouden krijgen.

Dat viel mee. Als je Kids vergelijkt met de film die ik hiervoor heb genoemd, moet je wel tot de conclusie komen dat Kids eigenlijk een tamelijk onschuldige film is. Het enige schokkende dat erin zit, berust op een truc die ik de kindertruc zou willen noemen.

Die truc werkt als volgt: je laat kinderen van twaalf, dertien dingen doen waarvan we tot voor kort dachten dat ze waren voorbehouden aan volwassenen. Je laat ze er bijvoorbeeld flink en liefdeloos op los neuken, je laat ze aids krijgen, je laat ze een jongen molesteren met behulp van een skateboard, je voert een dertienjarige jongen op wiens grootste hobby het is meisjes van twaalf te ontmaagden. Dat er duizenden volwassen mannen rondlopen die niets liever zouden willen dan elke dag een meisje van twaalf ontmaagden, bij voorkeur hun eigen dochter, is genoegzaam bekend. Maar als je opeens een jongetje van dertien zoiets laat doen lijkt het een noviteit.

Kids is geschreven door Harmony Korine. Hij is twintig en dit scenario is zijn debuut. Uit interviews krijg je de indruk dat Korine een uitermate ontwikkelde en beschaafde jongeman is. Het is merkwaardig dat de ruigste boeken en films geschreven lijken te worden door mannen en vrouwen die nog nooit een junk dichter dan 20 meter zijn genaderd. Begrijp me goed, het is geen voorwaarde. Ik verbaas me er alleen over waar die behoefte uit voortkomt milieus te beschrijven, terwijl uit alles blijkt dat de informatie over die milieus tweede-, derde- of vierdehands is.

Onschuld

De regisseur van Kids is Larry Clark. Een man van in de vijftig. Ook voor hem was deze film zijn debuut. Clark genoot enige bekendheid als fotograaf. Ik heb in vier winkels in New York, waaronder een gespecialiseerde, tevergeefs gezocht naar zijn fotoboeken. Daarom kan ik u niets over zijn foto's vertellen. Maar uit betrouwbare bron is mij verzekerd dat Clark zijn hele fotograferende leven niets anders dan kinderen en dan met name pubers heeft gefotografeerd.

Reden genoeg voor een interview.

Na twintig faxen met zijn persagent, zijn secretaris en zijn assistent Alex lukt het me een afspraak met Larry Clark te maken. U moet trouwens niet denken dat Clark een plaatselijke beroemdheid is. Als je op straat in New York iemand vraagt, 'weet u wie Larry Clark is' is de kans groot dat ze denken dat je het over de kruidenier om de hoek hebt.

Op dinsdagmiddag om vier uur zat ik zoals afgesproken in het Franklin Street Station Cafe. Om vijf uur zat ik er nog steeds. Ik was alleen met een oude dame. Waarschijnlijk, dacht ik, is Larry Clark een van die mannen die er de voorkeur aan geeft zijn interviewers in vrouwenkleren tegemoet te treden. Ik liep op de dame af en vroeg haar of zij Larry Clark was. Maar zij was Larry Clark niet. Toen belde ik Larry Clark maar eens thuis op. Voor de verandering kreeg ik hem direct aan de lijn.

“Ik had een uur geleden een afspraak met u,” zei ik.

“Ohja,” zei hij, “helemaal vergeten. Ik sta net onder de douche. Is het goed als ik er over een uur aan kom?”

“Dat is goed,” zei ik.

Al wie kwam was zijn assistent Alex. Een jongeman, ongeveer in de leeftijd van de kinderen uit Kids, maar wel iets mooier.

“Larry kan niet komen,” zei hij, “het spijt me ontzettend, kun je morgenochtend bellen. Dan maken we een nieuwe afspraak.”

“Ik kan morgenochtend bellen,” zei ik, “maar het stuk moet vanavond af, dus ik denk niet dat ik het doe. Wens Larry succes met zijn volgende film.”

De vragen die ik aan Clark had willen stellen, zal ik nu maar aan mezelf stellen en ik zal proberen ze zo goed mogelijk te beantwoorden.

Wat Kids lijkt te willen zeggen is dit: kinderen zijn geen kinderen meer. Zelfs twaalf- en dertienjarigen werden tot voor kort nog geassocieerd met onschuld. Dat is een foute associatie. Kinderen verdienen niet meer mededogen dan volwassenen.

Deze boodschap wordt erin geramd. Elke scène lijkt erop gericht te zijn om te voorkomen dat het publiek voor een van de karakters ook maar enige sympathie voelt. Het publiek wordt het dus niet gemakkelijk gemaakt, maar dat mag.

Alles waaraan een commerciële film moet voldoen, een Hollywoodfilm zal ik maar zeggen, heeft Kids niet. Het heeft geen held met wie je kunt identificeren, het heeft geen (duidelijke) plot, het heeft geen happy end, en in het verhaal zit geen spanningsboog, als er al sprake is van een verhaal.

Kids is dus een artistieke film. Is het dapper om in Amerika een artistieke (d.w.z. niet-commerciële) film te maken? Waarschijnlijk wel, waarschijnlijk is dat overal dapper. Dat moet beloond worden, vinden ook de meeste critici.

Cowboys

De acteurs in Kids zijn verbazingwekkend goed. Bijna allemaal niet-professionele acteurs, maar dat zou je niet zeggen. Toch willen de kinderen in deze film maar geen kinderen worden. Wat worden ze dan wel? Kinderen die volwassenen spelen? Ja, iets dergelijks.

Zonder te generaliseren denk ik dat je kunt zeggen dat de meeste dertienjarigen onzekerder en angstiger zullen zijn dan cowboys van in de veertig.

Kids vertelt ons dat er dertienjarigen rondlopen die net zo zeker zijn als Clint Eastwood op zijn veertigste.

Ik heb moeite dit te geloven.

Jawel, zeggen mensen die Kids een goede film vonden. Maar dat komt omdat je ouderwets bent en de werkelijkheid uit het oog bent verloren. Ga maar naar de Bronx, daar wemelt het van de dertienjarigen die rondlopen als waren zij Dirty Harry zelve.

Zelfs voor de Bronx heb ik moeite dit te geloven. Een moord op je dertiende is toch iets anders dan een moord op je veertigste. En vergeet niet dat zelfs in Amerika dertienjarige moordenaars een minderheid vormen.

Nu zet ik deze bezwaren opzij. En ik zeg Kids is absoluut realistisch.

Maar dan nog. Er is een grens aan de gruwelijkheid of liefdeloosheid die je kunt tonen in films of boeken, wil je althans die gruwelijkheid of liefdeloosheid effectief laten zijn.

Met name jonge mensen in Amerika schijnen in lachen te zijn uitgebarsten tijdens het kijken naar Schindler's List. Dit was niet de bedoeling van Steven Spielberg. Dit durf ik wel te zeggen zonder hem hierover geïnterviewd te hebben. Kids werkte niet op mijn lachspieren, eerder op de spieren die zorgen voor verveling en acute moeheid.

Zit er dan geen interessant camerawerk in Kids, fraaie beelden, opzienbarende belichting?

Oh zeker, waarschijnlijk. Maar ik ga ervan uit dat behalve een verdwaalde student van de filmacademie niemand naar de film gaat voor interessant camerawerk of fraaie belichting. Integendeel, ik geloof dat camerawerk dat opvalt (d.w.z. hinderlijk aanwezig is) slecht camerawerk is.

Het is een tijd geleden dat ik mij actief onder dertienjarigen heb begeven. Merkwaardig genoeg voel ik mij nog steeds verwant met die leeftijdsgroep, maar op een iets andere manier dan de schrijver en regisseur van de film Kids. Misschien lees ik daarom wel de rubriek Achterwerk die wekelijks achterop de VPRO-gids wordt afgedrukt. Het is een brievenrubriek en regelmatig worden er brieven van twaalf- en dertienjarigen geplaatst. Tot nader order geloof ik dat deze brieven echt zijn.

Tussen ondergetekende en Jezus Christus zit stukken minder verschil dan tussen de dertienjarige briefschrijvers van Achterwerk en de kinderen uit Kids.

Ik heb hier geen afdoende verklaring voor.

Ik heb er wel een verklaring voor hoe het komt dat de gemiddelde brief uit Achterwerk dramatischer en interessanter is dan de hele film Kids.

Kids toont liefdeloosheid en onverschilligheid, maar de makers lijken zelf ook onverschillig te hebben gestaan tegenover de figuren die ze geprobeerd hebben te scheppen.

In een interview zegt scenarioschrijver Harmony Korine over de personages uit Kids: 'Ze hebben allemaal hun eigen morele agenda'.

Ik moest er even over nadenken wat hij bedoelde met morele agenda, maar nu weet ik het. Welnu, als deze kinderen een morele agenda hebben, dan heeft Dagobert Duck er wel tien. Er is nauwelijks enige reflectie over wat ze doen en wat ze niet doen en over wie ze zijn.

Adults

Voor de film The Gaduate zochten ze indertijd voor de hoofdrol een verleidelijke, mooie, sportieve jongeman. Het type Robert Redford zal ik maar zeggen. Die was niet te krijgen en toen besloten ze naar het omgekeerde te gaan zoeken. Zo kwamen ze uit bij Dustin Hoffman. Een klein, lelijk, joods gedrocht. Dit werkte wonderwel.

Iets soortgelijks had Kids kunnen redden. Je had het scenario intact kunnen laten, maar je had de film niet Kids moeten noemen, maar Adults. (Dat is ook nog een mooie verwijzing naar de pornofilm die hier wordt aangeduid met het eufemisme 'adult movie'.)

En je had het niet door kinderen moeten laten spelen, maar door volwassenen van vijftig. Mannen en vrouwen in de leeftijd van Larry Clark.

Dat had misschien een echt schokkende film kunnen opleveren. Een stel vijftigers doelloos door de stad te zien zwerven, twaalfjarigen ontmaagdend, aids oplopend en verspreidend. Misschien hadden we dan te zien gekregen wat nu zo ontbreekt in Kids, wanhoop. Eigenlijk ontbreekt op een paar scènes na iedere emotie. Tenzij klaarkomen een emotie is.

Ik heb het boek The secret diary of Adrian Mole van Sue Townsend over een dertienjarige jongen altijd een sentimenteel, onwaar, vals kutboek gevonden. Ik vind dat nog steeds. Ik vind Kids niet sentimenteel, maar wel onwaar en vals.

Als de makers beweren dat dertienjarigen geen wanhoop kennen, kunnen ze mijn reet likken. En als ze dat niet beweren, heeft het er alle schijn van dat ze hun ambacht niet beheersen. Ik geloof dat morele kritiek op boeken of films onzinnig is. Ik hoef alleen de naam Lolita te noemen om duidelijk te maken wat ik bedoel. Wat niet wegneemt dat er boeken en films gemaakt kunnen worden waaraan een ranzig korstje zit. Ik geloof dat je dat ranzige korstje moet kunnen benoemen zonder de verdenking te wekken dat je aan morele kritiek doet. Waarom ik Kids geen goeie film vind heb ik geprobeerd uit te leggen. Waarom ik het ook nog een tikkeltje ranzig vind moet u, als u er behoefte aan heeft, maar zelf gaan ontdekken.

Toen ik de bioscoop verliet vroeg ik me af waarom een vijftigjarige iets over dertienjarigen wil zeggen. Maar vooral waarom hij dit over dertienjarigen wil zeggen. Waarom hij lijkt te willen zeggen dat er tussen Dirty Harry en een dertienjarige niet zoveel verschil zit. En dat ze dus ook dezelfde behandeling verdienen.

Ik had hem dit graag willen vragen, maar hij had het te druk. Ik heb natuurlijk mijn vermoedens, maar met de beste wil van de wereld, ik kan deze vraag niet voor Larry Clark beantwoorden.