De val

Even voorbij Botshol brak de veter van mijn schaats. Het lichaam helde voorover, de zon scheen schuin over het ijs en er was niets om me aan vast te klampen. Dat laatste is vermoedelijk niet waar. Was ik niet zo moe geweest dan had ik het houten paaltje gezien dat uit het ijs stak en dat zich nu in mijn zij boorde. Ik hoorde een klap en voelde de kou van het ijs tegen mijn wang. Even bleef ik verdoofd liggen. Toen ik mijn ogen weer open deed, leek het alsof ik keek door de lens van een camera, waarvan de cameraman zojuist was neergeschoten. De wereld was gekanteld. Benen van passerende schaatsers reden verticaal omhoog tegen een streep van ijs die tot aan de hemel reikte.

Een tikje onhandig krabbelde ik weer op een beduidde mijn medeschaatsers dat er niets aan de hand was. Daarna reden wij over de Waver terug naar de plaats waar wij de auto hadden achtergelaten. Het Nederlands winterlandschap is van een metafysische schoonheid, alleen is het jammer dat de mest zelfs in bevroren toestand stinkt. Nergens stinkt het platteland zo erg als in Nederland.

Het was donker toen wij thuiskwamen. Ik nam een heet bad en viel onmiddellijk in slaap. De volgende morgen las ik in de krant dat er een schaatser op het meer bij Botshol was verdronken. Ik probeerde mij de tragedie voor te stellen, maar mijn mijmeringen werden onderbroken door het gerinkel van de telefoon. Het was een normaal gesprek, tot degene aan de telefoon mij iets vertelde waar ik erg om moest lachen. En toen gebeurde het. De lach bracht in mijn lichaam een verwoesting teweeg, een knal, een ontploffing, het leek op niets dat ik kende, maar mijn eerste gedachte dat het zoiets als een klaplong moest zijn. Even later was ik in een taxi op weg naar het ziekenhuis. Op de röntgenfoto was de oorzaak duidelijk zichtbaar: een gebroken rib.

Er zijn twee dingen die met een gebroken rib nauwelijks te verdragen zijn: niezen en lachen. De aandrang tot niezen kun je onderdrukken door neusdruppeltjes in te nemen maar tegen de aandrang om te lachen is vrijwel niets bestand. Wie lacht met een gebroken rib wordt onmiddellijk gestraft. Een felle steek van pijn doet de lacher ineen krimpen. Het gezicht verandert in een grimas en gedwongen tot de foetushouding, snakt hij of zij naar adem.

Hoe vaak lacht een mens? Is dat wel eens uitgezocht? Wat mij betreft veel vaker dan gedacht. Er waren dagen bij dat ik wel twintig keer naar de grond moest vanwege een door de lach veroorzaakte pijn. Aangezien de lach altijd onverwacht komt, is het erg lastig om je leven in te richten op het vermijden ervan. Het is al mis als je tegen iemand zegt: “Luister, ik zou je willen vragen mij niet aan het lachen te brengen. Ik heb namelijk een gebroken rib”. Het resultaat is dat de aangesprokene begint te lachen en je onafwendbaar in die lach meetrekt. Het onaangename is bovendien dat iemand die iets gebroken heeft op de een of andere manier al de lachlust opwekt. De man met het gebroken been is een trouwe gast in moppenblaadjes en cartoons.

Maar er is ook iets anders waar ik op zou willen wijzen. Met opzet gebruikte ik zojuist het woord straffen. Pas als er werkelijk in het lichaam iets kapot is, wordt de lach voor het lichaam een straf. In een normale toestand is de lach daarentegen een kwestie van opluchting en bevrijding. Lachen valt in de categorie van de beloning, of zoals Annie M.G. Schmidt zei: “Lachen mag van God.”

Dat is goed getroffen, want er is geen grotere tegenstelling dan tussen religie en humor. Mohammed heeft, naar het schijnt, twee komieken laten executeren, omdat hij niet gediend was van hun grappen. Jezus leek mij evenmin iemand met wie je kon lachen. Zou Calvijn weleens gelachen hebben?

Het christendom begint trouwens met Eva, die geboren werd uit een rib. Daar is ook niets geestigs aan. Adam lach te krimpen van de pijn en niet veel later werd de mens gestraft voor het eten van de verboden vrucht. Dat er eerst moet worden geleden, alvorens er iets van waarde onstaat is een christelijke gedachten waarom je zou kunnen lachen als er niet zoveel lijden door was veroorzaakt.

    • Max Pam