De terugkeer van een ex-slaaf

Elechi Amadi: De slaaf. Vert. (uit het Engels) Peter Abspoel. Uitg. In de Knipscheer, 286 blz. ƒ 39,50.

In Aliji drinken de oude mannen palmwijn met adelaarsveren; huwbare meisjes pronken er met een beschilderde huid en de goden zijn er nog niet van hun troon gestoten.

Aliji: zo heet het fictieve dorp in Elechi Amadi's roman De slaaf. Amadi (1934) is een van de weinige Nigeriaanse schrijvers die na hun westers georiënteerde studie weer in hun geboortedorp gingen wonen. De vervreemding die veel ontwikkelde Afrikanen tegenover de traditionele cultuur van hun voorouders voelen heeft bij hem niet geleid tot een extremistische houding. Amadi aanbidt noch veracht het dorpsleven. Hij laat het in zijn waarde, meer niet.

In De slaaf maken we kennis met verschillende personages die zich binnen de enge grenzen van hun cultuur toch volop ontplooien. De houtsnijder Wizo bijvoorbeeld ontwikkelt zich van een simpele krukkenmaker tot een groot kunstenaar. Dat vindt niet alleen hijzelf, dat vindt de complete lokale bevolking.

Tegenover het geluk van Wizo staat het ongeluk van Olumati, de hoofdpersoon. Olumati heeft in een heiligdom gediend en keert nu naar zijn dorp terug om zijn door tegenslagen geplaagde familie te helpen. Ondanks zijn armoede en de vijandigheid van een andere familie bouwt Olumati in Aliji een huis voor hemzelf en zijn toekomstige bruid. Maar zijn gezwoeg blijkt tevergeefs te zijn: het meisje met wie hij wil trouwen kiest achter zijn rug om een andere man en Olumati wordt uit de gemeenschap verbannen. Want, zo gelooft men in Aliji eendrachtig, het is Olumati, de ex-slaaf, die rampspoed in het dorp gebracht heeft.

Elechi Amadi identificeert zich slechts gedeeltelijk met zijn tragische held. Het collectief dat met alle mogelijke middelen zijn voortbestaan probeert veilig te stellen contra de eenling Olumati die verbeten voor zijn acceptatie vecht - voor beide partijen brengt Amadi begrip op.

Omdat de auteur geen pasklare oplossingen aanbiedt is De slaaf, oorspronkelijk verschenen in 1978, een gecompliceerd en verwarrend boek. Maar de taal echter klinkt helder en ongelooflijk eenvoudig. Simpele dialogen en realistische schilderingen van het dagelijks leven in de Nigerdelta vormen de pijlers van Amadi's schrijverschap, dat verder opvalt door een even bedachtzame als intense epische distantie.