Cijferaar en liberaal bepalen lot Fokker; Hans Wijers

Sinds zijn benoeming tot minister van economische zaken, op 22 augustus 1994, heeft dr. G.J. (Hans) Wijers een flinke ontwikkeling doorgemaakt. Samen met minister Zalm (financiën) drukt hij een steeds zwaarder stempel op het kabinetsbeleid.

Het eerste jaar van zijn ministerschap bleef Wijers tamelijk in de luwte. Hij liet zijn ambtenaren stevige rapporten publiceren over het concurrentievermogen van Nederland, kennis en kunde in de Nederlandse economie, de druk van de administratieve lasten, energie en het tekort aan startende bedrijven. Veel woorden, nog weinig daden.

Tijdens de Kamerdebatten over de openingstijden van winkels en de nieuwe arbeidstijdenwet kroop Wijers wat verder uit zijn schulp. Hij bleek voorstander van zoveel mogelijk vrijheid en wilde het aan mensen zelf overlaten of ze op zaterdag of zondag werken. Wijers is ook voorstander van veel marktwerking en flexibele arbeidsverhoudingen en hij verfoeit kartels. Achter de schermen levert hij slag met zijn grote tegenpool in het kabinet, minister Melkert (sociale zaken). Wijers gebruikt zijn charme om de persoonlijke verhoudingen met de PvdA'er goed te houden.

De eerste publieke confrontatie, vorig jaar herfst, won Melkert. Het ging toen over het opleggen van CAO's aan alle werkgevers en werknemers in een bedrijfstak. Zalm en Wijers wilden CAO's niet langer algemeen verbindend verklaren, Melkert bleef ze gewoon opleggen. Begin december was het de beurt aan Wijers en Zalm om hun gram te halen. Melkert moest zijn nota Flexibiliteit en Zekerheid op aandrang van de twee liberale ministers flink aanpassen.

Met Fokker krijgt Wijers zijn eerste echte politieke test case. De voormalig organisatieadviseur, die in 1982 promoveerde op het proefschrift 'Industriepolitiek: een onderzoek naar de vormgeving van het overheidsbeleid gericht op industriële sectoren', mag zijn theoretische bespiegelingen nu uitproberen op de harde politieke praktijk.

Louter economisch gezien, beseft Wijers, moet hij geen cent meer in de noodlijdende vliegtuigbouwer steken. Maar politiek gaat om meer dan geld alleen; bij Fokker zijn 7.400 banen in het geding, en ook bij toeleveranciers gaat het om veel arbeidsplaatsen. En wat te denken van het technologische cluster dat zich om Fokker heeft gevormd?

Begin december legde Wijers zijn credo neer in een speech, getiteld Meer ambitie, aktiviteit en risico nemen. Hieruit blijkt oog voor belangen die het Nederlandse overstijgen. Wijers denkt Europees, of nog breder: globaal. In een verenigd Europa is het onzin dat elk land zijn eigen vliegtuigbouwer heeft, meent hij. Daarom is hij al meermalen naar Brussel gegaan om te trachten een Europees industriebeleid van de grond te krijgen. Bij zo'n breed perspectief valt voor de produktielijnen van Fokker te vrezen. Ontwerp en ontwikkeling zal Wijers echter hoe dan ook willen sparen.

    • Frank van Empel