Blijdschap en angst rond verkiezingsdag

JERICHO, 19 JAN. “Wij zijn zo verschrikkelijk opgewonden over de verkiezingen”, zegt Ra'ana. “Als we morgen naar de stembus gaan, voelen we voor de eerste keer dat we een kans hebben zo te worden als mensen op andere plekken op de wereld. Misschien is dit het echte begin van een Palestijnse staat, een droom die in de stembus werkelijkheid kan worden.”

De blijdschap van deze jonge vrouw, moeder van drie zonen, en gehuwd met een telg uit het geslacht van El-Husseini, wordt getemperd door angst voor het onbekende. Ra'ana en haar familie zijn vurige aanhangers van Saeb Erakat, een van zes kandidaten die in het kleine district Jericho voor een zetel in de Palestijnse Nationale Raad, het parlement, strijdt. Saeb Erakat lijkt alles mee te hebben om bij het bekend worden van de verkiezingsuitslagen in 16 kiesdistricten, zaterdagavond laat of zondagmorgen, triomferend door het centrum van Jericho te rijden. Als bekend onderhandelaar met Israel en minister in het kabinet van Yasser Arafat heeft hij sterke papieren in handen om bij de eerste democratische Palestijnse verkiezingen in Jericho als winnaar uit de bus te komen.

“Ja”, zegt Ra'ana, “dat is zo.” Toch is ze bang dat haar kandidaat het niet haalt. “Er is zoveel onzekerheid. Het is de eerste keer dat het Palestijnse volk naar de stembus gaat. Er zijn hier enkele lokale, onafhankelijke Fatah-kandidaten die de steun van grote families hebben. Zo'n grote clan kan zelfs een kandidaat van het formaat van Saeb Erakat, die zo'n duidelijk Jeruzalems stempel heeft, verslaan. Daarom zijn deze verkiezingen van zo'n cruciaal belang voor ons. Het kan best zijn dat in Jericho een niet zo hoog gekwalificeerde kandidaat als Saeb Erakat de verkiezingen wint. Misschien zal zo'n kandidaat dan de belangen van de autochtonen beter behartigen dan van onze familie, die uit Jeruzalem naar Jericho is gekomen en hier land heeft gekocht. Misschien wordt ons dat afgenomen.”

Ra'ana woonde donderdagavond de laatste verkiezingsbijeenkomst bij van Saeb Erakat in het kleine culturele centrum in Jericho. “De onderhandelingen met Israel zijn eigenlijk nooit echt begonnen. De komende vijf jaar zullen bepalen of er uit de autonomie-akkoorden een Palestijnse staat met Jeruzalem als hoofdstad kan groeien”, zei hij. “We hebben de hulp van God en Uw stem nodig.”

“Ik zal zo verdrietig zijn als hij verliest”, zegt Ra'ana. “Daarom vermengen blijdschap en angst zich vandaag in me. Het is zo'n belangrijke dag morgen..”

Ibrahim Kare'en, een invloedrijke Palestijns journalist in Jeruzalem, zei deze week dat op de uitslag van de verkiezingen geen peil valt te trekken. “Ons eerste parlement kan er zo anders uitzien dan het politieke beeld dat we van onszelf hebben.” Uit de 672 kandidaten, van wie 506 onafhankelijke, voor 88 zetels in de Palestijnse Nationale Raad kan volgens hem een Palestijnse volksvertegenwoordiging voortkomen die meer het stempel van de Palestijnse regio dan van de Palestijnse eenheid draagt.

De gevoelige antennes van de Palestijnse inlichtingendiensten hebben deze stand van zaken nauwkeurig voor Arafat opgevangen. Dat deze zaterdag met overgrote meerderheid als de eerste Palestijnse president wordt gekozen, daaraan wordt in Palestijnse kringen en ook door de Israelische inlichtingendienst niet getwijfeld. Tegenkandidate Samiha Khalil (70) uit Ramallah is weliswaar een bekend strijdster voor de Palestijnse nationale en vrouwenrechten, maar in politiek opzicht is haar tegenkandidatuur een curiositeit. In Palestijnse kringen in Jeruzalem gaat het gerucht dat Arafat haar kandidatuur zelfs heeft aangemoedigd om de eerste Palestijnse verkiezingen een zo indrukwekkend mogelijk democratisch karakter te geven.

Waarnemers van de Europese Unie en ook Israelische militairen complimenteren de Palestijnen voor het hoge peil van de technische voorbereiding van de verkiezingen. Arafats Palestijnse Gezag wordt geprezen voor de wijze waarop de eerste Palestijnse kiezerslijsten tot stand kwamen en voor de organisatie van de verkiezingen zelf. Maar de verkorting van de verkiezingscampagne tot minder dan twee weken, intimidatie van de Palestijnse pers en manipulatie met kandidatenlijsten van Al-Fatah hebben ook waarnemers van de Europese Unie ernstig aan het twijfelen gebracht over het democratisch karakter van deze verkiezingen.

Daarnaast heeft de boycot van de verkiezingen door het fundamentalistische Hamas en enkele weliswaar kleine Palestijnse oppositie-fracties die op last van hun leiderschap in Damascus 'nee' tegen de verkiezingen zeiden, een vacuüm geslagen in deze Palestijnse vingeroefening in de democratie. Riad Malki van het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP) wilde zich wel in de verkiezingsstrijd storten, maar kwam op dit voornemen terug toen in Damascus het sein op rood werd gezet. Hij begreep onder dergelijke omstandigheden geen schijn van kans te hebben. In een vraaggesprek met een Israelisch blad zette hij zich deze week af tegen de “middelmatigheid” van het eerste Palestijnse parlement en voorspelde hij dat de Palestijnse staat in wording “de ergste kopie zal worden van het ergste Arabische regime. Arabieren leven onder tirannen en accepteren hun lot”, zei hij.

Hamas heeft vorige week, op het laatste moment, enkele vooraanstaande kandidaten uit de verkiezingsstrijd teruggetrokken. Na de eliminatie van zijn bommenmaker Yehiya Ayyash in Gaza, vrijwel zeker door de Israelische Shin-Bet, heeft Hamas bovendien zijn aanhangers opgeroepen de verkiezingen te boycotten. Gelijktijdig heeft Hamas, dat toch enkele zogenaamd onafhankelijke kandidaten in de strijd heeft, in samenwerking met de Islamitische Jihad de 'militaire strijd' tegen Israel hervat.

Dergelijke interne Palestijnse spanningen kunnen gemengd met provocaties van Israelische zijde in Oost-Jeruzalem en Hebron in het bijzonder tot explosieve situaties leiden. Tussen het Israelische leger en de sterke Palestijnse politiemacht wordt mede daarom reeds enkele dagen nauw samengewerkt om de veiligheid van de meer dan een miljoen Palestijnse kiesgerechtigden te garanderen. Er is zelfs een 'snelle Palestijnse interventiemacht' gevormd die het recht heeft Israelische nationalisten die het verkiezingen proberen te saboteren te arresteren totdat de arrestanten door Israelische militairen van een gezamelijke Israelisch-Palestijnse patrouille worden overgenomen. Moeilijkheden rond controle en bewaking van stembureaus die in gebieden liggen waar het gezag van de Palestijnse bestuursautoriteit kruist met dat van het Israelische bezettingsleger, zijn op het allerlaatste moment tot een oplossing gebracht. Voorts zijn de Westelijke Jordaanoever en Gazastrook vanaf vandaag van Israel afgegrendeld.

Het laatste woord is na het sluiten van de stembussen zaterdagavond aan het imposante buitenlandse waarnemerskorps dat naar de Palestijnse gebieden is gekomen om het democratisch verloop van de verkiezingen in ogenschouw te nemen. De Amerikaanse ex-president Jimmy Carter heeft het Palestijnse verkiezingsproces door deze aanwezigheid bij voorbaat een democratisch stempel gegeven, ondanks “een patroon van intimidatie” en andere tekortkomingen, en dat doen ook de Portugese ex-president Mario Soares en de bijna duizend waarnemers van de Europese Unie. Zelfs een delegatie uit Jemen is naar de Palestijnse gebieden gekomen om de verkiezingen op de voet te volgen. Dat zich er sedert enkele dagen ook een hoge Jordaanse delegatie bij de waarnemers heeft gevoegd weerspiegelt de bezorgdheid in koninklijke kringen in Amman voor de uitstraling van de Palestijnse democratie naar de Palestijnse meerderheid in het Hashemitische koninkrijk.

    • Salomon Bouman