Anekdotes van twee gerijpte bohémiens

Voorstelling: Bas en Elze dansen. Door en van Cas Enklaar en Els Ingeborg Smits. Produktie Toneelschuur. Gezien: 18/1, Toneelschuur, Haarlem. Nog te zien: t/m 30/3, in het gehele land. Inl. 023-5328450.

Beide personages zijn inmiddels over de honderd, vier jaar geleden waren ze immers ver in de negentig. Toen haalden ze, in Bas en Elze kijken terug, herinneringen op aan een rijk en gevuld leven aan het toneel. Hun observaties waren scherp en lachwekkend en ook bitterzoet, vol verlangen naar de tijd dat Drie zusters 'nog niet gespeeld werd door twee personen'. De vernieuwing werd aan de kaak gesteld, vertederend en met veel goede smaak.

Cas Enklaar en Els Ingeborg Smits, nu nog meer dan toen behorend tot de rijpere generatie acteurs, hebben waarschijnlijk zoveel plezier beleefd aan het onverwachte succes van het kleine tussendoortje van vier jaar geleden, dat ze hun personages laten herleven in Bas en Elze dansen. Ze blikken er optimistisch in vooruit, de memoires hebben ze per slot van rekening al ten tonele gevoerd. Gebleven zijn hun kleding, zoals de oude bontjas van Elze, de twee stoelen en een tafel en een wezenloos beschilderd achterdoek, een winterlandschap deze keer.

Ook de anekdotiek is er nog, de petites histoires over hun inmiddels overleden collega's. Minnaars van haar en ook van hem, ach ja, die tijden van drank, liefde en gematigde bandeloosheid. Veel gelachen, veel gehoerd en gesnoerd, ze vormden, zoals het acteurs betaamt, toch min of meer de bohème van hun tijd. Maar daarnaast is er nu verdieping en meer stilering. Elze repeteert Electra nu 'zonder de woordjes van Sofokles', want die kent ze nu wel. Taal liegt bovendien, en het lichaam niet. Ze danst dus een beetje en drukt zich een blik met gemalen koffie tegen het hart bij wijze van koestering van een urn met as. Bas houdt een woordloze Sofokles - zijn favoriete tragedieschrijver - niet voor mogelijk, verheft zijn stem dan ook, maar een echt probleem wordt het niet.

Daarvoor zijn ze te oud en te lotsverbonden, wat blijken moge uit de vele verstilde omhelzingen, de bejaarde tederheid, en het ritueel van hun dagelijkse repetities. Ze houden het vak en elkaar hoog; gekunstelder dan vier jaar geleden en met een tikje meer pretentie. Was de vorige produktie vooral om te lachen, deze is gewaagder, met lange stille momenten waarin een lunch, een glaasje sekt en een sigaretje genuttigd worden. Ze doen het met gemak, Enklaar en Smits, vaardig en vermakelijk, maar de verrassing is er een beetje af.

    • Pieter Kottman