Varen op de zon

Op 17 en 18 mei worden nabij Blokzijl de jaarlijkse fluisterdagen gehouden in het dorp De Kop, georganiseerd door de VVV en de gemeente Brederwiede (Giethoorn).

Kan de watersporter zijn buitenboordmotor aan de kant zetten en voortaan elektrisch gaan varen? Ja, dat kan heel goed, zegt Hans Asyee, voorzitter van de Stichting Elektrisch Varen te Reeuwijk die vorig jaar een toertocht door Nederland heeft gemaakt uitsluitend varend op zijn elektromotor. 'Ik moest die drie weken wel goed plannen om havens te bereiken waar ik kon bijladen, maar het was verder geen enkel probleem'.

Maar kan zo'n elektrische watersporter ook zonder aan de wal bij te laden het jaar rondkomen door gebruik te maken van zonnepanelen? Ook dát kan, blijkt uit een praktijkonderzoek van het Utrechtse bureau Ecofys. Ecofys liet achttien boten en bootjes door professionele installateurs uitrusten met een volledig elektrisch systeem: kajuitzeilboten, open zeilboten, motorboten, roeiboten en zelfs een veerpontje. De boten werden met subsidie van de Novem allemaal voorzien van fotovoltaïsche zonnepanelen, laadregelaars en - voorzover ze het al niet hadden - van accu's en van een elektromotor. Twee jaar werd ermee gevaren en als tegenprestatie voor de installatie moesten de deelnemers een logboek bijhouden.

'We stonden er zelf eigenlijk een beetje skeptisch tegenover', zegt ir. Frank P.H. Wouters van Ecofys, 'maar varen op zonne-energie bleek in de praktijk uitstekend mogelijk. De meeste deelnemers zijn zeer tevreden en hebben hun vaargedrag nauwelijks hoeven aanpassen.'

Behalve motorbootvaarders die grote toertochten maken, blijken de meeste watersporters lang niet zo veel op de motor te varen als ze zelf denken. Buiten de vakanties is de boot er typisch voor de weekenden. En dan wordt er hooguit een uurtje op de motor gevaren: de zeiler om de haven in en uit te komen en de eigenaar van de motorboot om naar zijn favoriete visplekje te varen. Gemiddeld per jaar voeren de deelnemers slechts 37 uur - waarbij Wouters één deelnemer die dagelijks enkele uren rondvoer even afzondert. Wouters: 'Die man, een gehandicapte bij wie varen zijn lust en zijn leven is, vormt een geval apart. Hij heeft zijn boot ook helemaal vol panelen moeten hangen om voldoende stroom te krijgen.'

Maar voor de gewone waterrecreant geldt dat zeker niet, die gebruikt de motor eigenlijk heel weinig. Zo weinig dat zonnepanelen de accu's gemakkelijk door de week bij kunnen laden. Wouters: 'Het bleek dat wij de installaties in het algemeen eerder te groot dan te klein hadden bemeten. Bij de ANWB hebben we eerst navraag gedaan over het gemiddeld aantal motoruren en we waren op 50 gekomen. Maar onze deelnemers zaten daar nog onder. Bij veel deelnemers hadden we wel minder panelen kunnen monteren.'

Een klein probleem vormde wellicht de vakantieperiode, wanneer grotere tochten gemaakt worden. De zonnepanelen schieten dan tekort om de energiebehoefte te dekken. Wouters: 'Maar dat probleem is minder groot dan het lijkt. Je kunt in de meeste jachthavens wel bijladen uit het net met een gewone acculader.'

Uit de enquête achteraf bleek dat de deelnemers die enkele keer bijladen niet als een groot bezwaar hadden gezien. Eén deelnemer, de eigenaar van een middelgroot zeiljacht, had een benzine-aggregaat aan boord voor noodgevallen. Je moet op de grote vaarwegen altijd kunnen beschikken over voldoende voortstuwing. Voor grote tochten zou je natuurlijk meer accu's kunnen bijplaatsen of een buitenboordmotor lenen.

Uit het onderzoek bleek dat de panelen horizontaal geplaatst moeten worden. Dat is geen bezwaar omdat tegenwoordig beloopbare panelen te krijgen zijn - je moet er natuurlijk niet met naaldhakken op gaan staan. Ook zijn ze enigszins buigbaar, zodat ze aan de ronding van het dek aangepast kunnen worden. Vertikale panelen hadden een veel lager rendement, de helft van de tijd stonden ze in de schaduw.

Volgens de Stichting Elektrisch Varen varen in Nederland zo'n 5000 bootjes elektrisch rond. Hans Asyee: '95 procent daarvan met gewone acculaders die bijladen uit het net. Maar nu blijkt dat zonnepanelen heel goed kunnen, zal dat wel toenemen. Je bent wat ligplaats betreft minder afhankelijk van jachthavens.'

Massafabrikage

De prijs van een zonne-installatie is voorlopig nog een probleem. Wouters van Ecofys: 'Een elektromotor is voorlopig nog even duur als een inbouwdiesel van vergelijkbaar vermogen. Maar daar komen dan de zonnepanelen met montage nog bij.' Het geheel zou wel eens zo'n anderhalf keer duurder kunnen zijn dan de conventionele oplossing. Wouters: 'Maar pin me daar niet op vast, want misschien komt er volgende week iets op de markt dat die schatting achterhaald maakt.'

De prijzen van zonnepanelen dalen gestaag, maar erg hard gaat het de laatste tijd niet meer. Wouters: 'Die daling komt pas bij massafabrikage, dat geldt ook voor de elektromotoren. Vergeleken met fabrikanten van buitenboordmotoren met hun enorme aantallen zijn de makers van elektrovoorstuwing kleine jongens en dus duur. Daarom hopen wij op een doorbraak in de recratievaart. Als maar tien procent van de recreatievaart elektrisch is, vormt dat al een enorme markt. Dat zou de fotovoltaïsche branche een geweldig potentieel geven.'

Een stimulans voor het elektrisch varen vormen wellicht verbodsbepalingen voor motorboten. In Giethoorn mag alleen elektrisch op de motor gevaren worden. Volgens Asyee worden ook in andere gemeenten dergelijke verboden overwogen, 'al botsen ze op enorme protesten'.