Uitzaaiingen bij prostaatkanker mogelijk gevolg van verwijdering

Bij niet uitgezaaide prostaatkanker blijken de lange termijn-resultaten na een radicale chirurgische verwijdering van het gezwel niet anders dan die bij een afwachtend beleid. In beide gevallen zijn na 10 jaar nog 6 op de 10 patiënten in leven. Niets doen levert dus op de lange termijn dezelfde resultaten als die van een zeer ingrijpende operatie. Er is geopperd dat dit komt doordat er bij prostaatkanker al in een heel vroeg stadium uitzaaiingen bestaan. Uit een Franse publikatie in The Lancet (1995;346:1528-30) blijkt echter dat er ook een andere verklaring mogelijk is.

De Franse onderzoekers hebben in het bloed van 14 patiënten bij wie de prostaat chirurgisch werd verwijderd met een zeer gevoelige techniek, de polymerase-kettingreactie (PCR), gekeken naar eventuele prostaatkankercellen. Ze deden dat vóór de operatie, onmiddellijk daarna en 3 dagen later. Vóór de operatie bleken slechts 3 patiënten dergelijke cellen in het bloed te hebben, terwijl dat vlak na de operatie bij 12 van de 14 patiënten (86%) het geval was. 7 van de patiënten (waaronder de 3 die al voorafgaand aan de operatie positief testten) bleken zelfs op de derde dag na de operatie nog steeds prostaatkankercellen in hun bloed te hebben. De Fransen concluderen dat het recidiveren van prostaatkanker dus heel goed het gevolg kan zijn van het verspreiden van kankercellen tijdens de operatie. Bij een controlegroep van patiënten met blaaskanker bij wie, naast de blaas, om chirurgische redenen tegelijk ook de prostaat werd verwijderd, kwamen in geen enkel geval prostaatcellen in het bloed voor. De Franse onderzoekers adviseren daarom bij een radicale verwijdering van een gelokaliseerd prostaatkankergezwel de prostaat zo min mogelijk aan de raken. Er moet geopereerd worden met de zogenoemde 'no-touch-techniek', zoals die ook al wordt toegepast bij nier- en testiskanker.

In een commentaar wijst de Britse oncoloog Oliver erop dat bij de Franse resultaten enig voorbehoud op zijn plaats is. Het aantal patiënten met kankercellen in het bloed lag namelijk duidelijk hoger dan men zou verwachten. Na een chirurgische verwijdering van de prostaat zijn, zoals gezegd, gemiddeld 6 op de 10 patiënten 10 jaar later nog steeds tumorvrij, terwijl de Fransen bij 86% (of na 3 dagen bij 50%) van de patiënten prostaatkankercellen in het bloed aantroffen. Er is dus óf sprake van een zeer doeltreffend functionerende immuunsurveillance door het afweersysteem (dat de kankercellen opspoort en onschadelijk maakt) óf de PCR-test geeft een onaanvaardbaar hoog aantal ten onrechte positieve uitslagen.