Tsjetsjenen doen uitbraakpoging, akkoord met kapers

MOSKOU/ANKARA, 18 JAN. De Tsjetsjeense gijzelnemers in het zuiden van Rusland hebben vannacht met hulp van versterkingen uit Tsjetsjenië geprobeerd door de Russische linies te breken. De Russische strijdkrachten zeggen de aanval na harde gevechten te hebben afgeslagen. Zij hebben vanmorgen hun zware artilleriebeschietingen hervat op het dorpje waarin de Tsjetsjenen met hun gijzelaars nu al meer dan een week zijn omsingeld.

Inmiddels loopt de kaping van een Turkse veerboot in de Zwarte Zee door pro-Tsjetsjeense Turken ten einde. Het hoofd van de Turkse binnenlandse veiligheidsdienst MIT, Sönmez Göksal, bereikte gisteravond een overeenkomst met de leider van de kapers, Muhammed Emin Tokcan. De veerboot kan ongehinderd naar Istanbul doorvaren. Daar krijgen de kapers de gelegenheid een persconferentie te houden. In ruil daarvoor worden de ruim 200 passagiers, voornamelijk Russen, en de Turkse bemanning vrijgelaten. Aangenomen wordt dat de kapers zich aan de Turkse autoriteiten zullen overgeven. De Turkse minister van buitenlandse zaken, Deniz Baykal, heeft al aangekondigd dat deze vervolgens zullen worden berecht.

Het beeld uit de omgeving van Pervomajskoje, het dorpje op de grens van Tsjetsjenië en de Russische deelrepubliek Dagestan waar ongeveer tweehonderd Tsjetsjenen zich een week geleden met naar schatting honderd gijzelaars hebben verschanst, is het afgelopen etmaal alleen maar onduidelijker geworden. Journalisten zijn tot meer dan zes kilometer van het dorpje teruggedrongen en zijn voor hun waarnemingen bijna volledig afhankelijk van de Russische autoriteiten en enkele plaatselijke bewoners.

Vast staat dat de Russische strijdkrachten na twee dagen tevergeefs te hebben gepoogd Pervomajskoje in te nemen, gistermiddag begonnen het dorpje met zware artillerie en raketten te beschieten. De staatsveiligheidsdienst FSB, die de operatie leidt, zei dat er geen hoop meer was op bevrijding van gijzelaars omdat die door de Tsjetsjenen zouden zijn “geëlimineerd”. Tot op dat moment waren er volgens de FSB 28 gijzelaars gered.

Gisteravond maakte het officiële persbureau Itar-Tass op basis van 'militaire bronnen' ineens melding van 41 geredde gijzelaars.

Pagina 5: Tsjetsjenen vielen Russen in de rug aan

Een woordvoerder van de Tsjetsjeense president Doedajev, die zegt in radiocontact met de gijzelnemers te staan, sprak de Russische mededeling over executies gisteravond tegen en zei dat er op dat moment nog 180 gijzelaars in leven waren. Intussen gingen de beschietingen door, onder andere met de weinig preciese maar wel krachtige Grad-raketwerpers.

Vervolgens hebben naar schatting zeventig Tsjetsjenen vannacht een poging gedaan zich Pervomajskoje uit te vechten, zo meldde Itar-Tass vanmorgen op gezag van een FSB-woordvoerder. Tegelijkertijd zouden naar schatting driehonderd strijders uit Tsjetsjenië zelf de Russische strijdkrachten in de rug hebben aangevallen. In latere mededelingen werd overigens van “enkele tientallen” indringers gerept. “De rebellen schoten met allerlei soorten wapens op de controleposten aan de rand van het dorp. Er zijn slachtoffers gevallen”, zo meldde het onafhankelijke persbureau Interfax, eveneens op basis van mededelingen van de FSB.

Een bewoonster van het dorp Sovjetskoje, drie kilometer van Pervomajskoje, zei vanmorgen tegen verslaggevers dat zij vannacht ongeveer 25 zwaar bewapende Tsjetsjenen had gezien die volgens haar ten minste drie politiemannen doodschoten. Zij zei dat de Tsjetsjenen strijd leverden met Russische soldaten en later op de vlucht sloegen.

Volgens de Russische veiligheidsdienst duurden de gevechten rond Pervomajskoje tot zes uur vanmorgen. Toen hadden enkele Tsjetsjenen zich weer teruggetrokken in het inmiddels zwaar beschadigde dorp en was een deel van de hulptroepen uit Tsjetsjenië weer over de grens verdwenen. Maar de meesten waren “vernietigd”. Aan Russische kant zouden vannacht zeven doden en negen gewonden zijn gevallen. Vanmorgen werd de beschieting van Pervomajskoje hervat met Grad-raketwerpers, artillerie en helikopters.

De kaping van de Turkse veerboot lijkt uiterlijk morgenochtend uit te lopen op een overgave van de kapers na een persconferentie en de vrijlating van de gijzelaars. De actie begon dinsdagavond in de Turkse havenstad Trabzon, waar een groep gewapende mannen van Tsjetsjeense en Abchazische afkomst de veerboot anderhalf uur voor vertrek naar de Russische haven Sotsji overmeesterde. De leider van de kapers, Tokcan, heeft de Turkse nationaliteit maar is van Abchazische afkomst. De afgelopen jaren heeft hij zowel in Abchazië als in Tsjetsjenië aan de vrijheidsstrijd deelgenomen. De eis van de kapers is dat de Russen hun militaire aanvallen in Tsjetsjenië staken.

De indruk gisteren was dat de kapers in Samson of het nabijgelegen Sinop zouden aanmeren, om een deel van de passagiers en een lichtgewonde Turkse douane-beambte vrij te laten. Uit angst voor een Turkse overval zagen ze daar evenwel van af. De veerboot is nu onderweg naar Istanbul, waar hij vanavond laat of morgenvroeg wordt verwacht.

Uit telefonische verklaringen van de kapitein van de veerboot, Mustafa Tuncay, en de kapers zelf is duidelijk dat er zich geen doden of gewonden onder de passagiers bevinden. De kapers dreigden aanvankelijk dat ze de veerboot in de Bosporus in Istanbul zouden opblazen als geen gehoor zou worden gegeven aan hun eis. De Turkse autoriteiten hebben in de telefonische contacten met de kapers er voortdurend bij hen op aangedrongen de gijzelingsactie te beëindigen. De wereld was nu immers in voldoende mate over hun motieven geïnformeerd. Ook is er vrijwel van minuut tot minuut contact met de Turkse kranten en de Turkse televisiestations, die onafgebroken over de gijzelingsactie berichten.

    • Froukje Santing
    • Hans Nijenhuis