Nieuwe techniek in ouderwetse rook

AMSTERDAM, 18 JAN. Het eerste digitale theatertijdschrift is een feit. Datum heet de site op Internet, een 'internationaal tijdschrift voor innovatieve ontwikkelingen op het gebied van theater, performance, media, beeldende kunst en literatuur.' Initiatiefnemers van het project zijn Edgar Jager en Franz Feigl, die vier jaar geleden begonnen met een gewoon papieren tijdschrift.

DATUM, theatre dance performance arts magazine, verschijnt elke 3 maanden. Adres op Internet: http://www.xs4all.nl/datum/

In Datum staan teksten, maar er zijn ook foto's en bewegende beelden te zien. Het lijkt ideaal; een lezer van een artikel over dans hoeft geen moeite meer te doen de bewegingen voor zich te zien. Eén manoeuvre met de muis enhet hele ballet verschijnt. Zover is het echter nog niet. Het tijdschrift is wat dat betreft nog in het stenen tijdperk, zegt Frans Feinzl. ''Datum functioneert voorlopig nog het best als het om gewone, ouderwetse tekst gaat.''

De drukke voorbereidingen voor het eerste nummer zijn Jager en Feinzl aan te zien. Bij het betreden van het rokerige Amsterdamse redactielokaal wordt het direct duidelijk: hier wordt gewerkt. Hoewel Datum een uiterst modern tijdschrift is, doet de sfeer, ontstaan na nachtenlang doorhalen op koffie en sigaretten, meer denken aan ouderwetse saamhorigheid, stencilmachines en underground-blaadjes. Tijdschrift is overigens niet het goede woord, zegt Edgar Jager. ''Je moet het zien als een werkplaats, een open podium waar critici en theatermakers elkaar vinden en met elkaar kunnen praten. Dat is vrij uniek; wanneer praten die mensen nou met elkaar, behalve in het café? De mogelijkheid tot discussie ligt in de aard van het medium besloten omdat het voor iedereen toegankelijk is.'' Dat Datum openbaar is, is ook een nadeel gebleken. De site op Internet kon de duizenden aanmeldingen niet aan en de organisatoren hebben de toegankelijkheid tot hun spijt enigszins moeten terugdraaien. Op het ogenblik trekt het digitale tijdschrift enkele honderden bezoekers per dag uit binnen-en buitenland.

Het theater waar de makers van het tijdschrift zich mee bezig houden heette vroeger 'underground', maar dat was volgens Jager in de jaren tachtig, toen iedereen nog wist wist wat goed en slecht was. Hij signaleert een trend onder theatermakers om zich terug te trekken uit het grote circuit en in anonieme locaties te spelen voor een eigen publiek. In Datum vindt dat theater een vrijplaats.

Wie Datum aanklikt met de muis krijgt een inhoudsopgave, die er eigenlijk vrij traditioneel uitziet, als het titelblad van een boek. Artikelen op het gebied van theater, performances, dans of beeldende kunst zijn afzonderlijk op te roepen en gewoon te lezen, maar door woord aan te raken met de muis verschijnt weer een andere tekst. 'Random Notes aangaande de Nederlandse Dans' is een beknopt overzicht van de Nederlandse dansgeschiedenis. Middels een rij blauwe blokjes bovenin het scherm wordt steeds een willekeurig ander deel van de tekst opgeroepen. Achter sommige woorden en begrippen in de tekst zit een foto. Wie 'Lines' met de muis aanraakt, een choreografie van Krisztina de Châtel uit 1979, verschijnt bijvoorbeeld prompt een foto van de voorstelling op het scherm.

Maar Datum is meer dan een zelfbedieningstijdschrift met plaatjes. ''Datum is geen kant en klaar geheel. We bieden bezoekers bijvoorbeeld de mogelijkheid om te reageren op geplaatste artikelen.'' Het eerste nummer van het digitale tijdschrift kan dus nog groeien door aan documenten commentaar, samenvattingen of andere verslagen toe te voegen. Achter 'archief' bevinden zich eerder gepubliceerde artikelen van Datum. Ook zijn er 'links', waarmee het mogelijk is in verbinding te komen met dans- en theatergezelschappen in binnen-en buitenland, zoals het Ballett Frankfurt. Kaartjes reserveren voor voorstellingen behoort tot de mogelijkheden, ook kan men het archief van het gezelschap raadplegen. Heeft William Forsythe, choreograaf en artistiek leider van het Duitse gezelschap, van wie bekend is dat hij in zijn werk veelvuldig gebruik maakt van computers, eigenlijk al contact gezocht met het digitale tijdschrift? Dat heeft hij: ''Niet alleen is er een artikel van zijn hand opgenomen, ook heeft een ontwerper van Forsythe's gezelschap via de computer meegewerkt aan de totstandkoming van 'Fuzzy Logic', een stuk van de Amsterdamse School voor Moderne Dansontwikkeling.''

Communiceren via Datum is goedkoop en snel, een niet onbelangrijk voordeel voor het tijdschrift, dat wereldwijd beschikbaar is en waarvan de vaste medewerkers uit heel Europa komen. Maar maakt Datum de traditionele theater- en danstijdschriften overbodig? ''Absoluut niet'', haast Jager zich te verklaren. ''Zelf ben ik eigenlijk nogal bibliofiel. Gedrukte media hebben een eigen waarde. Je moet deze site zien als en werkstation, je moet zelf ook wat dóen als je er gebruik van wil maken, je moet klikken en keuzes maken.''

    • Ilse van der Velden