Harnoncourt terug bij Concertgebouworkest en alles is weer anders

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Nikolaus Harnoncourt m.m.v. Dunja Vejzovic, sopraan. Programma: muziek van Johann Strauss, Berg en Brahms. Gehoord: 17/1 Concertgebouw Amsterdam. Herhalingen: 18, 19, 20/1. Radio-uitz.: 27/1 Radio 4 (opn. 20/1).

Nikolaus Harnoncourt maakt zijn rentree bij het Concertgebouworkest, nadat hij in november twee series met Brahmsconcerten en een cd-opname had moeten afzeggen wegens een ernstige ziekte en operaties. Maar bij het opmerkelijk geprogrammeerde Weense concert dat hij nu geeft, verloopt niet alles naar wens. De sopraan Dunja Vejzovic vervangt de zieke Vessalina Kasarova. En vanwege te weinig repetitietijd kwam de bewerking door Alban Berg van Wein, Weib und Gesang van Johann Strauss te vervallen.

Daardoor ontbreekt voor de pauze een essentiële schakel tussen Schönbergs licht-prikkelende bewerking (1925) van de Kaiser-Walzer van Strauss en Bergs concertaria Der Wein (1929), op een Duitse vertaling van Baudelaire. Na de licht ironisch aandoende walsmuziek in salonsfeer voor negen strijkers, piano, fluit en klarinet is het een wel erg grote overgang naar de originele Alban Berg-muziek, die gisteren door een uniform tempo nogal stug klonk en waarin Vejzovic pas tegen het slot enige lyriek produceerde.

Na de pauze was het orkest anders opgesteld dan anders. Alleen eerste violen en blazers zaten nog op hun oude plaats, met verder van links naar rechts bassen, celli, alten, pauken en tweede violen. Ook de Derde symfonie van Brahms klonk anders dan anders, eigenlijk erg Schubert-achtig.

Net zoals Harnoncourt in de Matthäus Passion elk koraal een andere expressie kan geven, zo gevarieerd in tempo, dynamiek en kleur modelleerde hij deze Brahms. Van heldere doorzichtigheid tot verzadigde klanken, van slanke fraseringen tot dikke akkoorden, van bijna stilstaande verstilling tot voortvarende vrolijkheid. Harnoncourt is behoedzaam en mild, waardoor Brahms wordt beschenen door het lome licht van een diepgouden namiddagzon.