Effect vertrek vice-premier op hervormingen onduidelijk; Tsjoebais laatste der hervormers

MOSKOU, 18 JAN. Het ontslag van de Russische vice-premier Anatoli Tsjoebais, die de afgelopen jaren leiding gaf aan de economische hervormingen, is door economen in Moskou met gemengde gevoelens ontvangen. Liberale commentatoren verwachten een minder strikt financieel beleid. De Moskouse vestigiging van het Internationale Monetaire Fonds onderstreept echter dat de gesprekken over een nieuw krediet aan Rusland gewoon doorgaan.

“Onze zeer gerespecteerde president heeft besloten om aan de vooravond van de verkiezingen volledig van koers te veranderen”, zei Michail Zadornov, de liberale voorzitter van de begrotingscommissie van het vorige parlement, gisteren cynisch over het vertrek van Tsjoebais. “Hij heeft ervoor gekozen de zwakkere leden van onze samenleving te gaan steunen. Maar om dat te doen zal hij geld moeten laten bijdrukken.”

Zadornov duidde op de presidentsverkiezingen van 16 juni. Jeltsin heeft zich officieel nog niet voor een tweede termijn beschikbaar gesteld, maar is deze week wel al begonnen met de formatie van een campagneteam. Het ontslag van Tsjoebais, die gisteren erkende dat hij “geen populaire politicus” is, wordt in Moskou met die verkiezingen in verband gebracht. “Kandidaten moeten niet alleen rekening houden met de adviezen van hoogopgeleide experts, maar ook met de opvattingen van de kiezers”, zei Tsjoebais over zijn door Jeltsin afgedwongen vertrek.

Tsjoebais (40) was in de regering de laatste van de jonge economen die in 1992 onder leiding van de toenmalige vice-premier Jegor Gajdar de radicale hervormingen in Rusland zijn begonnen. Tsjoebais was de afgelopen jaren de stuwende kracht achter de privatisering van naar schatting 17.000 staatsbedrijven. De Engels sprekende vice-premier was tevens de belangrijkste gesprekspartner van internationale financiële instellingen en één van de politici die binnen de regering hamerden op een streng financieel beleid om de inflatie te bestrijden. Dat beleid heeft volgens critici voor veel Russen de levensomstandigheden verslechterd.

Michail Berger, de economisch commentator van het dagblad Izvestija, interpreteerde het vertrek van Tsjoebais vanmorgen als een verzwakking van de positie van premier Tsjernomyrdin en diens team, en als een overwinning van 'het andere team'. Met dat laatste bedoelde de Izvestija-commentator generaal Aleksandr Korzjakov, president Jeltsins lijfwacht die in Rusland als de meest invloedrijke politicus na de president geldt. De stroming Tsjernomyrdin wordt doorgaans gezien als gematigd hervormingsgezind, de stroming Korzjakov als conservatief. Beide stromingen zouden in het Kremlin voortdurend strijden om het oor van president Jeltsin.

Er zijn echter ook economen die betogen dat president of regering nauwelijks de ruimte hebben om voor de verkiezingen van juni kostbare populistische maatregelen te nemen, als zij dat al zouden willen. De begroting voor 1996 is al aangenomen en een wet van vorig jaar verbiedt het de Centrale Bank bankbiljetten bij te drukken voor inflatoire kredieten. Daarom was de rol van Tsjoebais toch al minder essentieel dan een jaar geleden, zo meent Vladimir Mau, onderdirecteur van Jegor Gajdars Instituut voor Economie in Transitie.

“Destijds was Tsjoebais' rol enorm belangrijk. Het was noodzakelijk een man in de regering te hebben die verantwoordelijkheid nam voor de inflatiebestrijding. Nu is dat minder belangrijk, omdat de macht wat betreft de inflatie inmiddels bij de centrale bank is geconcentreerd. En ik geloof niet dat Doebinin (de president van de Centrale Bank) zal meewerken aan inflatoir beleid van de regering”, zei Mau vanmorgen in The Moscow Times.

Het hoofd van de IMF-vertegenwoordiging in Moskou, Thomas Wolf, liet zich in gelijke bewoordingen uit. “Wij hebben erg goede ervaringen met Tsjoebais en hij verdient veel lof voor het succes van het macro-economische programma van de regering. Maar het IMF verleent regeringen financiële steun op basis van een beleid, niet op de basis van een man.” Volgens Wolf is het voorlopig te vroeg om te bepalen of het vertrek van de man een wijziging van het beleid inluidt.

Juist op de dag dat Tsjoebais bekend maakte dat hij vertrok, arriveerde een IMF-delegatie uit Washington om in Moskou te onderhandelen over nieuwe kredieten aan Rusland van in totaal 9 miljard dollar. Ook wordt gesproken over een nieuwe 'tranche' van 500 miljoen dollar van een krediet van 6,5 miljard dollar dat al in april vorig jaar is overeengekomen. Voor elke tranche wordt maandelijks steeds opnieuw de economische situatie geëvalueerd.

Wolf verwachtte geen problemen door het vertrek van Tsjoebais. “Het is in de handen van de Russische regering. Als zij snel optreedt en het IMF geruststelt, dan zie ik niet waarom er uitstel zou moeten zijn.”

In Washington vroeg de Amerikaanse regering gisteren ook al om een soort geruststelling uit Moskou na de ontslagen van Tsjoebais, de Westers georiënteerde minister van buitenlandse zaken Kozyrev en de liberale chef van Jeltsins persoonlijke staf, Filatov. “Als we proberen te denken over het verband tussen al deze ontslagen, en speciaal over dat van Tsjoebais, dan denken wij dat het absoluut noodzakelijk is dat president Jeltsin en premier Tsjernomyrdin herbevestigen dat de Russische regering een hervormingsgezinde basis heeft”, zei Nicolas Burns, woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken.

Zowel Jeltsin als Tsjernomyrdin heeft de afgelopen weken herhaaldelijk verzekerd dat er geen beleidswijzigingen zijn te verwachten. Vooralsnog zullen de medewerkers van Tsjoebais in elk geval aanblijven, zo zei de ontslagen vice-premier gisteren zelf. “Ze zullen doorwerken, omdat een massaal vertrek op dit moment wel een heel zware klap voor het hervormingsbeleid zou zijn”, aldus Tsjoebais gisteravond op de televisie. “Maar ik sluit de mogelijkheid van collectief vertrek niet uit in het geval van een slechte benoeming (van een opvolger) of een wijziging van beleid.”

Niet bekend

    • Hans Nijenhuis