Een partituur in woorden

Cursus Frau ohne Schatten: 19, 20, 21 jan in Amsterdam, 26, 27, 28 jan. in Apeldoorn, 2, 3, 4 febr. in Den Haag. Parsifal: 29, 30, 31 maart in Zeist. Inl 030-6919389.

Fluitend uit de opera komen, maar de diepere betekenis ervan te hebben gemist, dat hoeft allang niet meer. Volksuniversteiten en vriendenverenigingen organiseren lezingen en cursussen, soms wordt er in de theaters zelf een inleiding gegeven om een operawerk beter te begrijpen. Voormalig theaterdirecteur Maarten Zweers heeft een eigen aanpak bedacht voor een diepgravende voorbereiding op vooral 'moeilijke' opera's met veel symboliek. In vier of vijf voordrachten, die worden gehouden op achtereenvolgende weekdagen of in één weekeinde, leert hij de cursisten niet simpelweg naar de deuntjes te luisteren, maar zich vooral ook te verdiepen in het achterliggende mystieke gedachtengoed, de symbolentaal, de maatschappelijke achtergronden, en de verbinding met de actualiteit. “Alle werken hebben een rode draad die aansluit bij actuele gebeurtenissen,” zegt hij. “Bij Parsifal speelt de milieuproblematiek een grote rol. Bij Die Frau ohne Schatten gaat het onder meer over ongeborenen die met ons verbonden zijn en spelen zich psychische processen af, waar liefhebbers van Jung van kunnen smullen. Ik probeer alle disciplines samen te analyseren: tekst, muziek én toneelbeeld. In die combinatie verschilt de mijne van andere cursussen. Ik leer bijvoorbeeld hoe de tekst in de muziek vorm heeft gekregen, waarom de componist blauw licht heeft voorgeschreven en niet groen en waarom de 'fliegende Holländer' om de zeven jaar weer aan land moet. Mijn visitekaartje is dat ik het heel grondig doe.”

Zweers is met de cursussen begonnen in eigen huis in Zeist, maar heeft dit uitgebreid tot besloten sessies bij particulieren thuis en voor iedereen toegankelijke bijeenkomsten in onder meer Den Haag en Amsterdam, waar hij sinds kort een mooi pand aan de Keizersgracht tot zijn beschikking heeft. Deelnemers betalen ƒ 150,- voor de hele cursus, jongeren beneden 25 jaar doen gratis mee. Cursisten hoeven geen noten te kunnen lezen. Zweers heeft voor hen 'een partituur in woorden' samengesteld waarmee ze de tijdens de cursus op cd gedraaide muziek kunnen volgen. “Een monnikenwerk”, zegt Zweers. “Ik ben driekwart jaar, dag in dag uit, met zo'n partituur bezig. Ik heb een speciale notatiewijze ontwikkeld die inzicht geeft in instrumentatie, motieven en harmonische toonsoorten. Zelfs een volstrekte leek kan zo toch muzikaal meedenken en subtieler naar de muziek luisteren.”

Zeven opera's heeft hij zo al bewerkt, waaronder Der fliegende Holländer en Parsifal van Richard Wagner en Die Zauberflöte van Mozart. Zweers houdt bij zijn programmering rekening met in het land lopende voorstellingen. Op dit moment heeft hij Richard Strauss' Die Frau ohne Schatten onder handen. Binnenkort begint hij met het bewerken van de vier omvangrijke opera's die Wagners Der Ring des Nibelungen vormen. De uiteindelijke bedoeling alle bewerkingen in boekvorm uit te geven.

Het zijn niet de geijkte operaliefhebbers die op Zweers' cursussen afkomen, vertelt hij. “Ook geen zweverige new age mensen. In Rotterdam heb ik voornamelijk zakenlieden onder mijn gehoor. Ik krijg mensen die geïnteresseerd zijn in filosofie en cultuur. Het is een intelligent, serieus publiek dat bereid is stevige vragen te stellen.”

    • Gerda Telgenhof