Staatsgreep tegenslag voor vredesproces

Zelden werd een verkiezingscampagne zo ruw verstoord als gisteren in de Westafrikaanse staat Sierra Leone. Al maanden werd daar over weinig anders gepraat dan over de verkiezingen die voor februari waren gepland en die tot doel hadden een burgerregering aan de macht te brengen. De meeste Sierra-Leoners geloofden dat president Valentine Strasser, die in 1992 door een staatsgreep aan de macht was gekomen, oprecht vond dat het tijd was voor de militairen om terug te keren naar de kazernes. Het grote discussiepunt in de hoofdstad, Freetown, was veeleer of de verkiezingen het einde van de burgeroorlog met de rebellen van het Verenigde Revolutionaire Front (RUF) zouden bespoedigen danwel juist zouden vertragen. Sommige Sierra-Leoners geloofden dat een door het volk gekozen regering een grotere bereidheid zou tonen om met de rebellen, die sinds enkele maanden aan de verliezende hand zijn, te onderhandelen. Anderen daarentegen gingen er van uit dat die vergrote legitimiteit een nieuwe regering juist ertoe zou brengen om er in de burgeroorlog nog eens flink tegenaan te gaan.

Sinds gistermiddag kwart voor vier Sierra-Leoonse tijd, toen de radio in een verklaring het land op de hoogte bracht van de staatsgreep, zijn die debatten echter verstomd. Het is onduidelijk wat de nieuwe militaire machthebbers precies willen, maar twee dingen staan vast: de verkiezingen worden uitgesteld en onderhandelingen met het RUF zijn voorlopig niet aan de orde.

Het was al langer een publiek geheim dat de 29-jarige Strasser door de legertop werd gehaat. Deze was het oneens met Strassers voornemen om de macht over te dragen aan een burgerregering. Vele hoge militairen die hun functie gebruikten om zich te verrijken (het aantal peperdure geïmporteerde auto's bij het legerhoofdkwartier in Freetown is niet op de vingers van één hand te tellen) waren bang dat een nieuwe regering hun zou vragen rekenschap af te leggen over hun handel en wandel. Anderen, onder wie de nieuwe 'sterke man', kapitein Bio, wilden het RUF eerst nog een paar flinke nederlagen bezorgen voordat serieuze onderhandelingen tussen een burgerregering en de rebellen op gang zouden komen. Op de achtergrond speelde ook nog de woede die door 'gewone' soldaten zowel als hoge militairen wordt gevoeld over Strassers beslissing de hulp van Zuidafrikaanse huurlingen in te roepen in de strijd met het RUF. Strasser zelf, die door veel Sierra-Leoners op handen wordt gedragen, wist hoe onpopulair hij was in het leger en liet zijn presidentiële paleis bij wijze van voorzorgsmaatregel al bewaken door militairen uit het naburige Guinee en niet door zijn eigen manschappen.

Onduidelijk is of de militaire top voordat de staatsgreep plaatshad overleg heeft gevoerd met de Zuidafrikaanse huurlingen. Dezen kwamen naar Sierra Leone in het kader van een precieze afspraak. In ruil voor concessies betreffende de diamantwinning (het land is zeer rijk aan deze delfstof) zouden zij het regeringsleger helpen het RUF terug te slaan. Als er inderdaad afspraken met de Zuidafrikanen zijn gemaakt, ziet de toekomst van de nieuwe militaire machthebbers er voorlopig redelijk zonnig uit. Waarschuwingen uit Westerse landen kunnen zij dan ongehinderd naast zich neerleggen omdat de huurlingen, in ruil voor diamanten, toch wel door zullen gaan het RUF te bevechten.

Mocht dat echter niet zo zijn, dan is het zeer de vraag of de nieuwe regering lang in het zadel blijft. Voor de Zuidafrikaanse huurlingen van de firma Executive Outcomes is de staatsgreep hoe dan ook een tegenvaller. Al langere tijd proberen zij hun imago op te vijzelen door op de positieve zijden van hun activiteiten te wijzen. Naast huurlingen stuurt Executive Outcomes ook dokters het veld in die alle gewonden, ook van het RUF, verzorgen, zo laat de firma met enige regelmaat weten. Daarnaast wees Executive Outcomes er de laatste maanden vaak op dat de Zuidafrikanen een min of meer legitieme regering steunen in haar gerechtvaardigde strijd tegen wrede rebellen. Dat laatste argument is Executive Outcomes nu uit handen geslagen omdat de nieuwe machthebbers geen enkele aanspraak op legitimiteit kunnen maken.