Silvio - ik ben sereen - Berlusconi voor de rechter

ROME, 17 JAN. Met stralende lach van altijd op zijn gezicht gebijteld, in zijn vertrouwde grijze pak, blauwe overhemd en das à pois, met kleine stippeltjes, kwam Silvio Berlusconi rond half tien vanmorgen de rechtszaal binnen in het Milanese Paleis van Justitie om berecht te worden op verdenking van corruptie. “Ik ben sereen,” had de mediamagnaat en oud-premier gistermiddag gezegd op een persconferentie. Achtentwintig keer sereen in tachtig minuten. Ook in de Lancia die hem het gebouw binnenreed, met een lijfwacht hollend naast zich, oogde Berlusconi ontspannen. Maar deze bewust gezochte uitstraling kon niet verhullen dat vanmorgen een proces is begonnen dat hem kan dwingen zijn politieke ambities aanzienlijk bij te stellen.

De beklaagdenbank was vrijwel leeg. Zijn broer Paolo en de vier andere topmanagers van zijn Fininvestgroep die ervan worden verdacht smeergeld te hebben betaald aan de fiscale recherche, hadden gebruik gemaakt van hun recht om niet te verschijnen. Van de vijf functionarissen van de fiscale recherche die terecht staan, waren er drie aanwezig.

Aan de andere kant zaten Gherardo Colombo en Piercamillo Davigo, twee openbare aanklagers die van begin af aan hebben meegewerkt van het grote smeergeldonderzoek Mani Pulite - Schone Handen. Naast hen, als teken van steun, hun baas, Francesco Saverio Borrelli. Verder puilde de rechtszaal uit. Een groep journalisten was dicht op elkaar geperst in een grote kooi die normaal wordt gebruikt voor gevaarlijke verdachten.

“Alles bij elkaar heb ik gevoel dat ik een makkelijke wedstrijd moet spelen,” zei Berlusconi gisteren. “Alleen een ernstige fout van de scheidsrechter kan me ook tot de returnwedstrijd dwingen, het hoger beroep.”

Berlusconi's advocaten hadden gezegd dat hij niet zou komen, maar hij moet zich hebben gerealiseerd dat dit een laffe indruk zou hebben gemaakt. Ook oud-premier Giulio Andreotti, verdacht van banden met de mafia, was aanwezig op de openingsdag van zijn proces. “Ik wil er zijn, met de moed die mijn moeder me heeft gegeven,” zei Berlusconi.

De eerste schermutselingen in het proces gingen over tv in de rechtszaal. Berlusconi was voor rechtstreekse uitzendingen. Volgens hem is dat een extra garantie tegen manipulatie. Rechter Carlo Crivelli besloot dat, net als in het proces Andreotti, de radio wel rechtstreeks verslag mag doen, maar de tv zich moet beperken tot samenvatting. Alleen twee camera's van de staatsomroep Rai worden toegelaten, met een aantal beperkingen voor het filmen van getuigen. Deze moet de beelden doorspelen aan andere tv-stations.

Dat vier dochterondernemingen van Fininvest tussen 1989 en 1994 geld hebben betaald aan de fiscale recherche, in totaal ongeveer vierhonderdduizend gulden, wordt niet bestreden. Maar Berlusconi verdedigt zich op drie manieren: hij wist het niet, zijn groep was gedwongen te betalen, en de hele rechtszaak tegen hem maakt deel uit van een politiek complot.

Volgens de aanklacht moest Berlusconi gezien zijn stijl van leiding geven op de hoogte zijn geweest van de betalingen. Hij bemoeit zich steeds met allerlei details. Berlusconi vocht gisteren de documenten niet aan waaruit blijkt dat hij ook uitgaven van vierduizend, vijfduizend gulden heeft goedgekeurd. “Maar wat wil dat zeggen,” verdedigde hij zich. “Op een avond heb ik het kantoor van Fininvest gesloten en het licht uitgedaan. Betekent dat dat ik verantwoordelijk ben voor verlichting?” Hij herhaalde niets te weten van de betalingen en zei dat hij ze nooit zou hebben goedgekeurd. De topmanagers van Fininvest kunnen volgens hem autonoom besluiten nemen over miljoenen guldens zonder dat zijn toestemming daarvoor nodig is.

Met evidente trots wees Berlusconi erop dat Fininvest een jaaromzet heeft van ruim twaalf miljard gulden en dat hij niet op de hoogte kan zijn van iedere ton die wordt uitgegeven. Spelend op effect hield hij dertig seconden zijn hand omhoog en knipte daarna met zijn vingers. In deze tijd is er bij Fininvest een ton omgezet, zei hij.

Het tweede argument van Berlusconi is dat zij gedwongen waren te betalen. Hij claimt dat belastinginspecteurs de betrokken Fininvest-dochters hebben afgeperst. Hierin zit ook volgens de justitie een kern van waarheid, want behalve de Fininvest-top staan vijf functionarissen terecht van de paramilitaire Guardia di Finanza, een soort fiscale recherche.

Zijn derde verdedigingslijn is het politieke complot. Dankbaar profiteert Berlusconi daarbij van het feit dat afgelopen weekeinde is uitgelekt dat Antonio Di Pietro, de gangmaker achter de smeergeldzaken die vorig jaar de magistratuur heeft verlaten, grootse plannen had gemaakt voor een grote schoonmaak in Italië. De eerste etappe daarvan was het verzamelen van “de fundamentele bewijzen” tegen Fininvest. Voor zichzelf zag Di Pietro daarna een leidende rol weggelegd als een soort super-belastinginspectie of bij de civiele geheime dienst Sisde, om in die nieuwe functie Mani Pulite voort te zetten.

Die plannen, die Di Pietro heeft verteld bij zijn ondervraging door de justitie van Brescia, laten volgens Berlusconi zien dat Di Pietro “buiten zichzelf” is. Ze illustreren volgens Berlusconi eens te meer dat alle onderzoeken tegen hem onderdeel zijn van een politiek plan om hem tot aftreden te dwingen als premier. Dat zou de weg vrijlaten voor de politieke ambities van een aantal magistraten.

De Milanese procureur Borrelli had een kort commentaar op deze beschuldigingen van Berlusconi: “Als je naar de geschiedenis van de crisis in zijn kabinet kijkt, is de bewering van de geachte afgevaardigde Berlusconi volslagen belachelijk.”

Vrijdag staan de camera's opnieuw op Berlusconi gericht, als hij bij president Scalfaro op bezoek gaat om te overleggen over de politieke crisis. Het proces-Berlusconi speelt daar op de achtergrond een grote rol in. Want Berlusconi heeft geen zin in een verkiezingscampagne terwijl hij in het beklaagdenbankje staat.